Dzierzba rudogłowa w Polsce. Dlaczego coraz trudniej ją spotkać?

Dzierzba rudogłowa (Lanius senator) to niewielki ptak z rodziny dzierzb, osiągający 17-19 cm długości ciała i wagę do 40 g. Zachwyca kontrastowym upierzeniem. Czarne pióra znajdują się na skrzydłach i grzbiecie, a także tworzą czarną maskę przechodzącą przez oczy. Podgardle oraz brzuch są białe lub kremowe, a na skrzydłach zauważyć można pojedyncze białe pasy. Czubek głowy oraz kark są rude, skąd też wzięła się nazwa tego niezwykłego ptaka.

Sylwetka dzierzby rudogłowej jest krępa. Wyróżnia się dużą głową z haczykowatym dziobem, wyraźnie wskazującym na drapieżną naturę ptaka. Ogon jest stosunkowo długi, co ułatwia dzierzbie szybki i zwinny lot podczas pogoni za zdobyczą.

Naturalnym domem dzierzby rudogłowej są rejony śródziemnomorskie Europy, północna Afryka oraz południowo-zachodnia Azja. To właśnie tam znajduje odpowiednie warunki do życia. Są to ciepłe, otwarte przestrzenie z rozproszonymi drzewami i krzewami. Występuje też w zagajnikach, na skalnych zboczach, na obrzeżach lasów, a także w luźnych lasach z licznymi polanami.

W Polsce sytuacja wygląda zupełnie inaczej. W XIX wieku dzierzba rudogłowa występowała w większej części kraju, poza północnymi rejonami. Od początku XX wieku jej populacja zaczęła gwałtownie maleć, a w latach 80. szacowało się, że w Polsce gniazduje maksymalnie do 300 par. W 2003 roku populacja na terenie naszego kraju wynosiła już zaledwie 5-10 par, choć ostatni potwierdzony lęg udało zaobserwować się w 1997 roku.

Obecnie dzierzba rudogłowa uwzględniona jest na Czerwone liście ptaków Polski jako gatunek regionalnie wymarły. Bywa obserwowana na terenie kraju w okresie lęgowym, ale do tej pory nie udało się potwierdzić żadnej pary lęgowej gniazdującej w Polsce. Ten niezwykle rzadki gatunek ptaka wędrownego okazyjnie zalatuje do Polski w kwietniu i maju, a odlatuje w sierpniu i wrześniu. Dzierzby zalatują głównie na południe i wschód kraju (m.in. Lubelszczyzna i okolice Lęborka). Sporadycznie można je zauważyć w centralnej i północnej Polsce, choć są to niezwykle rzadkie przypadki.

Chociaż wygląda niepozornie, to dzierzba ruda jest ptakiem drapieżnym, na co wskazuje jej haczykowaty dziób. Żywi się głównie owadami, ale nie pogardzi również jaszczurkami, myszami oraz innymi ptakami. Dzierzby znane są z nabijania zdobyczy na ostre gałęzie. Jest to nie tylko sposób magazynowania i przyciągania partnerów, ale też znaczne ułatwienie w jedzeniu, ponieważ ten drobny drapieżnik ma zbyt małe łapy, by przytrzymać sobie pokarm.

Dzierzby rudogłowe lubią przebywać na wysokich drzewach, gdzie budują gniazda, wykorzystując mchy, trawy, sierści i pióra. Przystępują do jednego lęgu w roku, podczas którego samica składa do 6 jaj. Wysiaduje je przez 14-16 dni, a samiec w tym czasie dostarcza pożywienie. Po ok. 20 dniach młode mogą samodzielnie opuścić gniazdo.

W Polsce dzierzby rudogłowe preferowały różnorodny krajobraz rolniczy z obecnymi krzewami lub zadrzewieniami. Takie miejsca w pełni zaspokajały ich warunki życiowe, zapewniając jednocześnie dostęp do schronienia i pożywienia. Wśród powodów zaniku populacji dzierzby rudogłowej w Polsce jest intensyfikacja rolnictwa, rozbudowa infrastruktury i zalesienia. To wszystko przyczynia się do ograniczenia ilości idealnych siedlisk tego ptaka drapieżnego, a także utrudnia dostęp do pokarmu.

Źródła: hub.pl, otop.org.pl, ekologia.pl