Rośnie tylko w trzech miejscach w Polsce. To gatunek prawie endemiczny

Wierzba lapońska (Salix lapponum) nie jest okazałym drzewem, lecz niskim, niepozornym krzewem, którego historia sięga ostatniego zlodowacenia. Roślina należy do reliktów glacjalnych, czyli gatunków, które pojawiły się na terenach dzisiejszej Polski w okresie lodowcowym i przetrwały jedynie tam, gdzie klimat pozostał wyjątkowo chłodny i wilgotny. Dopiero bliższe przyjrzenie się jej liściom zdradza jej unikatowy charakter. Są szarozielone, lekko omszone, idealnie przystosowane do surowych warunków torfowiskowych.

Roślina wymaga bardzo specyficznych warunków. Najlepiej czuje się na torfowiskach wysokich i w miejscach ciągle zasilanych wodą. Każda większa zmiana, choćby niewielkie przesuszenie terenu, natychmiast eliminuje wierzbę lapońską ze środowiska. To właśnie dlatego w Polsce objęto ją ścisłą ochroną gatunkową. W dobie ocieplenia klimatu czyha na nią wiele zagrożeń: rosnące temperatury, wysychające i zarastające torfowiska czy ekspansywne gatunki wypierają ją skutecznie z naszego krajobrazu. Dlatego na stanowiskach wierzby lapońskiej prowadzi się ochronę czynną, polegającą m.in. na usuwaniu gatunków konkurencyjnych i dbaniu o właściwy poziom wody.

Jeśli ktoś chciałby zobaczyć wierzbę lapońską w naturze, ma do wyboru tylko trzy miejsca. Gatunek występuje wyłącznie we wschodnich Karkonoszach, na Wyżynie Lubelskiej oraz na Mazurach. Co ciekawe, mimo prób tworzenia nowych stanowisk w ramach ochrony czynnej, to właśnie te miejsca wciąż pozostają jedynymi stabilnymi ostojami rośliny.

Torfowiska, na których rośnie, są jednymi z najcenniejszych ekosystemów w kraju. Mają własny mikroklimat, nieco chłodniejszy, mniej podatny na wahania temperatur, a jednocześnie stale wilgotny. To warunki, które przypominają te sprzed tysięcy lat, dzięki czemu wierzba lapońska mogła przetrwać do naszych czasów. Dostęp do tych miejsc jest mocno ograniczony, ponieważ każde wejście w delikatną strukturę torfowiska mogłoby zniszczyć to, co utrzymało się tam od epoki lodowcowej.

Najłatwiej zobaczyć wierzbę lapońską w Karkonoszach, gdzie tworzy zwarte kobierce na torfowiskach i ścianach kotłów polodowcowych. Mały Staw, Torfowiska nad Wielkim Stawem i okolice wodospadu Łomniczki to miejsca, w których jej występowanie jest potwierdzone. Warto wybrać się tam z aparatem, bo nie wiadomo, jak długo jeszcze ten gatunek będzie urozmaicał nasz krajobraz.

Źródła: hub.pl, przyrodniczo.pl, encyklopedia.warmia.mazury.pl