Spis treści:
- "Pan Tadeusz" Adama Mickiewicza
- Wulgaryzm w narodowej epopei?
"Pan Tadeusz" Adama Mickiewicza
Epopeja narodowa to od lat lektura szkolna. "Pan Tadeusz" został wydany w pierwszej połowie XIX wieku w Paryżu. Rękopis dzieła Adama Mickiewicza wpisano na listę Pamięci Świata UNESCO w 2014 roku. Dużą kolekcję wydań ma prof. Jerzy Bralczyk, o czym wspominał m.in. w rozmowie na łamach "Gazety Pomorskiej":
"Pan Tadeusz" to fragment życia i część naszych dziejów. Co do kolekcji - rzeczywiście, mam spory zbiór wydań w różnych językach, nawet najbardziej egzotycznych, pisanych - jak ja to nazywam "robaczkowym alfabetem". Mam m.in. wydanie chińskie, japońskie, hebrajskie.
Nie dziwi, że w arcydziele literatury polskiej pojawią się wyrazy, które dla współczesnego czytelnika są niezrozumiałe. Jednak słowo "kutas" można tam zobaczyć więcej niż jeden raz. Wystarczy przytoczyć fragment księgi pierwszej "Gospodarstwo":
"Woźny pas mu odwiązał, pas słucki, pas lity,Przy którym świecą gęste kutasy jak kity,Z jednej strony złotogłów w purpurowe kwiaty,Na wywrót jedwab czarny, posrebrzany w kraty;Pas taki można równie kłaść na strony obie:Złotą na dzień galowy, a czarną w żałobie".
Warto też zajrzeć o księgi drugiej "Zamek":
"Lecz on zwał się Rębajło, a o jego herbachNie wiadomo. Klucznikiem siebie tytułował,Iż ten urząd na zamku przed laty piastował.I dotąd nosił wielki pęk kluczów za pasem,Uwiązany na taśmie ze srebrnym kutasem".
Wulgaryzm w narodowej epopei?
Obecnie słowo "kutas" jest uznawane za wulgarne. Jednak Adam Mickiewicz w "Panu Tadeuszu" pisał o elemencie ubioru, który wykonywano m.in. z nici, wełny, jedwabiu. Takim frędzlem były ozdabiany pas kontuszowy, czyli część tradycyjnego stroju szlacheckiego.
Wyraz pojawia się też w innym utworze wieszcza i wówczas mowa o ozdobie buta. Ten fragment wiersza "Popas w Upicie" brzmi:
"We fraku z samodziału, krojem nowej mody,Fryzował sobie czubek, kołnierzyk, a czasemBawił się z pływającym u buta kutasem,Lub żartował z sąsiada, którego płaszcz długiI krzyż czerwony - znakiem kościelnego sługi".
W tych przypadkach doszło do pejoratywizacji, czyli nadawania wyrazom znaczenia ujemnego.
Stanowczo nie zalecamy używania słowa "kutas", nawet jeśli używał go wieszcz... Obecnie jest to słowo, przez które niejednemu jeży się włos na głowie, a próby powoływanie się na Mickiewicza jako osoby wybitnej i posługującej się tym wyrażeniem jest zwyczajnie niemądre
W polskiej literaturze jest znacznie więcej przykładów wulgaryzmów niż mogłoby się wydawać. W twórczości Juliana Tuwima, który kojarzy się z popularnymi utworami dla dzieci (m.in. "Lokomotywa", "Pan Hilary", "Słoń Trąbalski"), nietrudno trafić na teksty kontrowersyjne.
Językoznawca i profesor Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu stworzył opracowanie ponad tysiąca wyrazów i wyrażeń obscenicznych. Mowa o "Słowniku polskich przekleństw i wulgaryzmów" prof. Macieja Grochowskiego.
Źródła: pap-mediaroom.pl, pomorska.pl, literat.ug.edu.pl, sjp.pl, edusens.pl, lkh.zsz-ozorkow.org, polszczyzna.pl, lubimyczytac.pl
