Dlaczego nie ma jagód w lesie? Te czynniki nie sprzyjają borówkom czarnym

Mało kto wie, że smakowite jagody oprócz swoich walorów kulinarnych są przede wszystkim "inżynierami ekosystemów". Oznacza to, że ich obecność w lasach, czyli zwarte pokrywy borówki czarne chronią glebę przed erozją oraz ograniczają jej przesychanie, ale też uczestniczą w obiegu węgla, czyli magazynują materię organiczną i wpływają na funkcjonowanie całego ekosystemu. Poza tym te leśne owoce stanowią siedlisko dla licznych owadów, a ich owoce są istotnym źródłem pokarmu dla ptaków i ssaków. Nie od dziś wiadomo, że borówki czarne wyróżniają się właściwościami prozdrowotnymi, przez zawarte w nich m.in. antocyjany, natomiast ich liście i owoce stanowią również surowiec wykorzystywany do produkcji naturalnych medykamentów. Poza tym borówka czarna często stanowi również część tożsamości kulturowej, szczególnie w przypadku społeczności mocno związanych z ekosystemami leśnymi.

Czy mała ilość borówki czarnej lub jej brak, są sygnałem, że zniknie ona na dobre? Badania wykazały, że nie będzie "zanikania jagód", a jej zasięg zmniejszy się nawet od 40 do 50 proc. do końca XXI wieku. W pozytywnym scenariuszu spadek populacji borówki czarnej szacuje się na około 39 proc.. Oznacza to, że borówka czarna będzie stopniowo wycofywać się z niżej położonych terenów, a najbardziej będzie to widoczne w Europie Środkowej i Południowej. Co wpływa na małą ilość jagód?

Pierwszym i najważniejszym czynnikiem wpływającym na populację borówki czarnej jest ilość opadów w danym regionie przypadająca na najcieplejszy kwartał roku, ale równie ważna jest także średnia temperatura najwilgotniejszego kwartału oraz różnica między minimalną a maksymalną temperaturą w roku oraz zmiany w przebiegu zimy. Już teraz w cieplejszych regionach Europy zaobserwowano spadek przyrostów, jak również zwiększoną śmiertelność pędów borówki. Natomiast nie bez znaczenia jest także wcześniejsze nadejście wiosny, czyli zbyt szybkie rozpoczęcie sezonu wegetacyjnego, podczas którego borówka czarna przemarza, a wahania temperatur uszkadzają jej pąki kwiatowe. Co ciekawe, występowanie borówki czarnej jest zależne także od zasięgów sosny i świerka, które ustępują w lasach drzewom liściastym. Innym czynnikiem, potwierdzonym badaniami eksperymentalnymi są jeleniowate, które również mogą ograniczać regenerację i wydajność owocowania borówki.

Pierwszym, ale istnotym warunkiem, który wpłynie na populację borówki czarnej, jest ograniczenie emisji gazów cieplarnianych do atmosfery, czyli m.in. zaprzestanie wydobycia i wykorzystania paliw kopalnych. Poza tym należy zrezygnować z regulacji rzek i poziomu wód gruntowych, zmian w zagospodarowaniu terenu, wynikających z rozwoju rolnictwa oraz urbanizacji. Jakie działania podejmują już teraz leśnicy?

Ich prace uwzględniają nie tylko populację borówki czarnej, ale przede wszystkim funkcjonowanie całego ekosystemu. W tym celu przeprowadza się modyfikację sposobów prowadzenia cięć, wykorzystuje odnowienia naturalne, różnicuje struktury drzewostanów oraz prowadzi się działania zwiększające retencję wody w lesie. Dzięki temu, w lasach utrzymane zostają stabilne warunki siedliskowe, które wpływa na "zanikające" borówki.

Źródło: hub.pl, lasy.gov.pl, dzikiezycie.pl.