Najmniejsza kraina geograficzna w Polsce. Żywe tradycje i piękne widoki

Spisz to historyczna i geograficzna kraina położona na pograniczu Polski i Słowacji, u wschodnich podnóży Tatr. W rzeczywistości jest to region większy, ale w granicach Polski znajduje się jedynie jego niewielki fragment. Jest to tzw. Polski Spisz, obejmujący powierzchnię ok. 195 km². To właśnie ten ograniczony obszar sprawia, że Spisz jest uznawany za najmniejszą krainę historyczno-geograficzną Polski. W jej skład wchodzi zaledwie kilka wsi, które rozlokowane są między rzekami Białka i Dunajec, wyznaczającymi granice regionu.

Istotne jest, że Spisz nie funkcjonuje jako jednostka administracyjna. Jest jedynie pojęciem geograficznym i kulturowym, które przetrwało mimo zmieniających się granic. Ciekawostką jest natomiast, że w jego obrębie nie ma ani jednego miasta.

Spisz przez wieki znajdował się pod wpływami różnych państw, choć było to głównie Królestwo Węgier. Dopiero po 1918 roku jego część została przyłączona do Polski. Efektem tych zmian jest widoczna do dziś mieszanka kulturowa. W niektórych miejscowościach wciąż obecne są wpływy słowackie i niemieckie. Można je dojrzeć nie tylko w nazwach wsi i gwarze, ale również w tym, że w niektórych kościołach odbywają się msze w języku słowackim.

Spisz wyróżnia się silnie zachowaną kulturą ludową. Mieszkańcy, nazywani Spiszakami, posługują się charakterystyczną gwarą, która zachowała unikalne cechy językowe. Wybierając się na wycieczkę w te rejony, warto zwrócić uwagę na tradycyjne stroje ludowe, które występują tu w trzech odmianach: kacwińskiej, jurgowskiej i trybskiej.

Interesujące są również obrzędy, które odprawia się w poszczególne dni roku. Chcąc doświadczyć uroku Spiszu i jego niezwykłego klimatu, wycieczkę warto zaplanować na maj. Wtedy właśnie orkiestra strażacka chodzi po domach we wsi i gra ludową muzykę, domagając się przy tym poczęstunku. Natomiast nieco bardziej nietypowy sposób świętowania można zaobserwować w wigilię Zielonych Świąt, która jest świętem ruchomym i odbywa się w sobotę bezpośrednio poprzedzającą Zielone Świątki, obchodzone zawsze 49-50 dni po Wielkanocy. Wtedy też wsie konkurują ze sobą, paląc jak największe ogniska na okolicznych wzgórzach, a w ogniu lądują przede wszystkim stare opony. W tym roku wigilia Zielonych Świąt przypada na sobotę 23 maja.

W Spiszu wciąż żywa jest wiara w płanetników sprowadzających burze. Jest to pozostałość po czasach pogańskich. Ich odegnanie jest możliwe poprzez bicie w dzwony kościołów i kaplic.

Mimo niewielkich rozmiarów region oferuje zaskakująco dużo atrakcji. Najbardziej znanym zabytkiem jest zamek Dunajec w Niedzicy, który należy do najciekawszych obiektów obronnych tej części Polski. Dodatkowo uwagę przyciągają historyczne kościoły o unikalnej architekturze, która często łączy gotyk i renesans. Niektóre z nich znajdują się w tradycyjnych wsiach z oryginalnie zachowaną zabudową. Będąc w Spiszu, warto zajrzeć do wsi Kacwin, gdzie wznoszą się unikalne sypańce. Są to oblepione gliną drewniane spichlerze, których dach nie jest w żaden sposób przymocowany, a jedynie ułożony. Takie rozwiązanie sprawiało, że w razie pożaru, dach można było po prostu zepchnąć drewnianym drągiem, tym samym ratując ściany i zawartość budynku.

Osoby szukające kontaktu z naturą, mogą skupić się na jeziorze Czorsztyńskim i jego malowniczych okolicach. Natomiast rozlokowane w okolicy punkty widokowe oferują urzekającą panoramę Tatr i Pienin. Tutaj też znajdują się trzy rezerwaty przyrody: Niebieska Dolina, Przełom Białki i Zielone Skałki.

Pomimo że Spisz znajduje się u podnóża Tatr, to w tym regionie dominują rozległe łąki i zielone doliny. Zamiast wędrówki po górskich szczytach, lepiej nastawić się na spokojne spacery po łagodnych wzgórzach.

Źródła: hub.pl, tatry-przewodnik.com