Spis treści:
- Dlaczego Rezerwat Bielinek to śródziemnomorska wyspa w Polsce?
- Cmentarzysko mamutów w Bielinku - fascynująca historia sprzed tysięcy lat
- Jak dojechać do Rezerwatu Bielinek?
Dlaczego Rezerwat Bielinek to śródziemnomorska wyspa w Polsce?
Rezerwat Bielinek, położony na stromych zboczach doliny Odry w pobliżu Cedyni, uchodzi za jedno z najbardziej niezwykłych przyrodniczo miejsc w Polsce. Ochroną objęto go już 11 listopada 1927 roku, a następnie ponownie decyzją Ministra Leśnictwa i Przemysłu Drzewnego z 14 lutego 1957 r. Obszar o powierzchni ponad 76 hektarów rozciąga się na morenowym wale wznoszącym się do 70 metrów ponad dno doliny Odry.
Nachylenie stoków wynosi od 20 do nawet 50 stopni, a gleby bogate w węglan wapnia przypominają tzw. gleby cynamonowe znane z basenu Morza Śródziemnego. Latem temperatura powierzchni gruntu osiąga tutaj nawet 70°C, co w warunkach Polski północno‑zachodniej stanowi wartość skrajnie wysoką i sprzyja rozwojowi zbiorowisk roślin ciepłolubnych o charakterze stepowym.
Takie warunki prowadzą do powstania mikroklimatu określanego przez biologów mianem kserotermicznego - terminu oznaczającego środowisko ciepłe, suche i silnie nasłonecznione, z długim okresem wegetacyjnym sięgającym nawet 220-230 dni rocznie. Na tej "wyspie cieplnej" rozwija się ponad 520-600 gatunków roślin naczyniowych, a wiele z nich figuruje w Polskiej Czerwonej Księdze Roślin.
Najbardziej spektakularnym przykładem jest dąb omszony (Quercus pubescens) - gatunek typowy dla południowej Europy, którego naturalny zasięg kończy się u podnóża Alp. Bielinek stanowi jedyne naturalne stanowisko tego drzewa w Polsce, funkcjonujące poza jego główną strefą występowania. Najstarsze okazy osiągają wiek około 300 lat, a według analiz paleobotanicznych populacja mogła pojawić się nad Odrą w okresie ocieplenia klimatu między 7000 a 5000 lat p.n.e.
Reliktowy charakter tej flory potwierdza istnienie muraw kserotermicznych - zbiorowisk roślinnych typowych dla stepów Eurazji i południowej Francji. Występują tu m.in.:
- ostnica powabna (Stipa pulcherrima),
- pajęcznica liliowata (Anthericum liliago)
- dzwonek syberyjski (Campanula sibirica).
Ich obecność świadczy o stabilności lokalnego mikroklimatu utrzymującego się mimo chłodniejszego otoczenia regionalnego. Spacer przez kolejne wąwozy - jest ich aż dwanaście - prowadzi przez strefy termiczne różniące się temperaturą nawet o kilkanaście stopni.
Cmentarzysko mamutów w Bielinku - fascynująca historia sprzed tysięcy lat
Okolice Bielinka i Cedyni skrywają historię starszą niż sam rezerwat, sięgającą czasów epoki lodowcowej. W trakcie wydobycia kruszywa w dolinie Odry, w tzw. Basenie Stolpe‑Piaski, natrafiono tu na szczątki mamuta włochatego (Mammuthus primigenius). Znalezisko opisali geolodzy Andrzej Piotrowski i B. Gonet w opracowaniu "Wstępne wyniki badań wybranych osadów Pomorza Zachodniego".
Kości spoczywały głęboko w rzecznych piaskach, pod warstwą osadów o grubości sięgającej 19 metrów. Znaczną część szkieletu odnaleziono w jednym miejscu, a układ szczątków potwierdził ich pierwotne położenie. Oznacza to, że nie zostały tu przeniesione przez ludzi, lecz znalazły się w dolinie w sposób naturalny, tysiące lat temu. W tamtym czasie dolina Odry wyglądała zupełnie inaczej niż dziś. Była szeroką pradoliną wód roztopowych, otoczoną roślinnością przypominającą tundrę i step. Czoło lądolodu znajdowało się około 150 kilometrów od Bielinka, a krajobraz bardziej przypominał współczesną północną Syberię niż zachodnią Polskę.
Przez ten teren wędrowały stada wielkich roślinożerców - mamutów, nosorożców włochatych oraz bizonów stepowych. Rzeki stanowiły dla nich naturalne przeszkody. Podczas przepraw słabsze osobniki grzęzły w podmokłych osadach lub przegrywały walkę z nurtem. Ich ciała opadały na dno i z czasem były przykrywane kolejnymi warstwami piasku nanoszonymi przez wody roztopowe.
Najbardziej spektakularnym znaleziskiem jest mamuci kieł o długości aż 115 centymetrów i grubości około 11 centymetrów, zaliczony do gatunku Elephas primigenius - dawnej nazwy naukowej mamuta włochatego. Dziś fragmenty tych szczątków można zobaczyć w Muzeum Regionalnym w Cedyni. Stojąc na zboczu nad doliną Odry, patrzymy na dawny szlak migracyjny zwierząt ważących ponad sześć ton. Tą samą trasą, tysiące lat temu, przemieszczały się stada mamutów, próbując przedostać się na drugi brzeg pradawnej rzeki.
Jak dojechać do Rezerwatu Bielinek?
Rezerwat Bielinek znajduje się w gminie Cedynia, w województwie zachodniopomorskim, tuż przy granicy z Niemcami - na stromych zboczach doliny Odry. Najprostszy dojazd prowadzi z Cedyni drogą wojewódzką nr 125 w kierunku Lubiechowa Dolnego. Po przejechaniu około 5 kilometrów pojawia się oznakowany wjazd do rezerwatu oraz początek ścieżki dydaktycznej biegnącej wzdłuż skarpy odrzańskiej. Podróż ze Szczecina i z Berlina zajmuje mniej więcej godzinę.
Na miejscu przygotowano trzy parkingi leśne, z których największy znajduje się naprzeciwko Wąwozu Markocińskiego. To właśnie tam rozpoczyna się najpopularniejsza trasa edukacyjna prowadząca przez murawy stepowe, lasy liściaste oraz system głębokich wąwozów rozcinających dawną krawędź doliny Odry. Szlak biegnie skrajem nasłonecznionego zbocza, a po drodze rozmieszczono punkty widokowe oraz miejsca odpoczynku, umożliwiające obserwację szerokiej pradoliny rzeki. Cała pętla zajmuje średnio około trzech godzin marszu.
Latem warto przygotować się na wyjątkowe warunki terenowe. Na odsłoniętych stokach temperatura gleby może dochodzić nawet do 70°C, dlatego warto zabrać ze sobą wygodne buty trekkingowe, zapas wody oraz nakrycie głowy. Wejście na teren rezerwatu jest bezpłatne. Najlepszy moment na wizytę w Rezerwacie Bielinek przypada od końca kwietnia do połowy czerwca, ponieważ właśnie wtedy murawy kserotermiczne są w pełnym rozkwicie i tworzą krajobraz przypominający południową Francję lub Bałkany.
Latem warto pojawić się rano między 8:00 a 11:00 albo późnym popołudniem po godzinie 17:00. Majowe poranki oraz czerwcowe wieczory oferują jednocześnie najlepszą przejrzystość powietrza nad doliną Odry i najkorzystniejsze warunki do obserwacji roślin oraz owadów charakterystycznych dla cieplejszych regionów Europy.
Źródła: national-geographic.pl, podroze.wprost.pl
