Koniec ze zmianą czasu? Wiadomo, kiedy przestawimy zegarki ostatni raz

W kwietniu 2025 roku posłowie PSL i Trzeciej Drogi złożyli projekt ustawy, który zakłada, że od 1 marca 2026 roku Polska przestanie sezonowo zmieniać czas. Od tej pory miałby obowiązywać całoroczny czas letni środkowoeuropejski (UTC+2).

Dotąd rządowa ustawa z grudnia 2003 roku pozwalała na dwukrotne przestawienie zegarków: przejście na czas letni w marcu i powrót do czasu zimowego w ostatnią niedzielę października. Pomysł zrezygnowania z sezonowego przestawiania zegarków nie dotyczy wyłącznie Polski. Unia Europejska ogłosiła, że wszystkie państwa członkowskie powinny zadeklarować, czy wolą pozostać w czasie letnim, czy zimowym.

Zgodnie z projektem sezonowe zmiany czasu miałyby zakończyć się z dniem 1 marca 2026 roku. Wtedy jednak obowiązuje jeszcze czas zimowy, na który przejdziemy w nocy z 25 na 26 października 2025 roku. W związku z tym, jeśli projekt zostanie przyjęty, to ostatni raz przestawimy zegarki w nocy z 28 na 29 marca 2026 roku i już na stałe pozostaniemy w czasie letnim.

Zrezygnowanie z przestawiania zegarków dwa razy w roku ograniczyłoby zamieszanie, które często odczuwają firmy, transport i systemy informatyczne. Sezonowa zmiana czasu generuje dodatkowe koszty organizacyjne i techniczne. Przykładem są pociągi, które przez godzinę muszą stać na stacji podczas zmiany czasu.

Jedną z obaw budzą zimowe poranki, ponieważ czas letni zimą będzie oznaczał, że słońce wzejdzie godzinę później niż zazwyczaj. Mogą to odczuć osoby idące do szkoły lub do pracy. Z drugiej strony zwolennicy przejścia na czas letni wskazują, że cenniejsza jest godzina słońca po południu niż rano. Poranki wiele osób spędza w pracy lub na nauce, a następnie po zmroku wraca do domu, często załatwiając przy tej okazji różne sprawunki. Dodatkowa godzina światła w tym czasie mogłaby poprawić komfort.

Pojawiają się również sugestie, że zmiana czasu pociąga za sobą poważne konsekwencje. Przestawianie zegarków negatywnie wpływa na obywateli. Może zwiększać ryzyko chorób kardiologicznych i wypadków samochodowych, a także zaburzać sen, samopoczucie i nastrój. Stały czas letni niwelowałby te objawy i przyczyniłby się do poprawy jakości życia.

Historia zmiany czasu sięga jeszcze XIX wieku, choć na większą skalę takie rozwiązanie zaczęto stosować dopiero po 1914 roku. Wprowadzenie czasu letniego miało pomóc w ograniczeniu zużycia energii i lepszym wykorzystaniu światła słonecznego. Pomysł zakładał, że jeśli ludzie będą wcześniej rozpoczynać dzień, to wieczorem zużyją mniej prądu na oświetlenie.

W Polsce czas letni w różnych okresach był wprowadzany i wycofywany. Na stałe powrócił w latach 70. XX wieku. Od tego momentu zmiana czasu następuje dwa razy w roku. W marcu przechodzimy na czas letni, a jesienią ponownie obowiązuje czas zimowy. Przez lata rozwiązanie to uznawano za korzystne dla gospodarki i energetyki, jednak dziś coraz częściej podważa się jego sens.

Dyrektywa 2000/84/WE uregulowała kwestię zmiany czasu na poziomie unijnym. Dokument ten ustalił wspólne zasady dla państw członkowskich Unii Europejskiej i określił dokładne terminy przestawiania zegarków. Zgodnie z przepisami zmiana czasu na letni odbywa się w ostatnią niedzielę marca, a powrót na czas następuje w ostatnią niedzielę października. Dzięki temu wszystkie kraje UE zmieniają godzinę jednocześnie, co ma znaczenie m.in. dla lotnictwa, kolei, bankowości czy systemów informatycznych.

Przez wiele lat rozwiązanie funkcjonowało bez większych problemów, ale obecnie coraz częściej mówi się o tym, że automatyczna zmiana godziny przynosi więcej problemów niż korzyści.

Dyskusja o tym, czy potrzebna jest likwidacja zmiany czasu, trwa od kilku lat. Ważnym momentem był projekt dyrektywy COM/2018/639 przedstawiony przez Komisję Europejską. Zakładał on zniesienie obowiązkowego przestawiania zegarków we wszystkich państwach Unii Europejskiej.

Komisja Europejska proponowała, aby każde państwo samodzielnie zdecydowało, czy chce pozostać przy czasie letnim, czy zimowym. Planowano, że ostatnia zmiana czasu miałaby odbyć się między 2018 a 2020 rokiem, jednak pandemia oraz sytuacja geopolityczna sprawiły, że temat został odsunięty na dalszy plan. Mimo to projekt likwidacji zmiany czasu wciąż jest aktualny i regularnie wraca do debaty publicznej. W wielu krajach poparcie społeczne dla rezygnacji z przestawiania zegarków jest bardzo wysokie.

Każdego roku zastanawiamy się, kiedy zmieniamy czas i przestawiamy zegarki? Obecnie obowiązujące zasady są takie same w całej Unii Europejskiej. Zmiana czasu na letni odbywa się w ostatni weekend marca. Wtedy wskazówki przesuwane są z godziny 2:00 na 3:00. Oznacza to krótszy sen, ale jednocześnie dłuższy dzień i więcej światła po południu.

Jesienią następuje zmiana czasu zimowego. W ostatnią niedzielę października cofamy zegarki z godziny 3:00 na 2:00. Dzięki temu śpimy godzinę dłużej, chociaż zmrok zapada szybciej.

Od lat badacze analizują skutki zmiany czasu dla organizmu człowieka. Coraz więcej publikacji wskazuje, że nawet jednorazowe przesunięcie zegarka może wpływać na zdrowie i codzienne funkcjonowanie.

Zmiana czasu powoduje zaburzenia rytmu dobowego oraz rozregulowanie naturalnego cyklu snu i czuwania. Szczególnie źle znoszą to dzieci, osoby starsze oraz ludzie pracujący zmianowo. Organizm potrzebuje dni, a czasem nawet tygodni, aby ponownie dostosować zegar biologiczny do nowych warunków.

Eksperci zwracają uwagę, że po zmianie godziny częściej pojawiają się problemy z koncentracją, senność, rozdrażnienie i spadek wydajności. Niektóre badania wskazują również wzrost problemów zdrowotnych i wypadków samochodowych przez kilka dni po zmianie czasu. Szczególnie gdy przestawienie zegarków odbiera nam godzinę snu.

Jednym z głównych argumentów za wprowadzeniem czasu letniego była oszczędność energii. W czasach, gdy dominowało tradycyjne oświetlenie, dodatkowa godzina światła wieczorem rzeczywiście mogła znacząco ograniczyć zużycie prądu. Dziś jednak sytuacja wygląda inaczej. Nowoczesne technologie i energooszczędne źródła światła sprawiły, że potencjalne korzyści są znacznie mniejsze niż kilkadziesiąt lat temu. Coraz częściej podkreśla się, że koszty ekonomiczne zmiany czasu mogą przewyższać realne oszczędności.

Firmy transportowe, linie lotnicze, banki czy operatorzy systemów informatycznych muszą każdorazowo dostosowywać swoje harmonogramy i oprogramowanie. Nawet automatyczna zmiana godziny wymaga odpowiedniego przygotowania infrastruktury technicznej.

Debata o tym, jaki czas powinien obowiązywać cały rok, trwa nie tylko wśród polityków, ale też wśród zwykłych obywateli. Zwolennicy rozwiązania, w którym czas letni trwa cały rok, podkreślają przede wszystkim wygodę oraz dłuższe jasne popołudnia.

Zwolennicy zachowania czasu letniego argumentują też, że dodatkowe światło po pracy poprawia komfort życia i sprzyja większej aktywności fizycznej. Latem oraz zimą więcej osób mogłoby korzystać z dnia po południu, co miałoby pozytywny wpływ na handel, rekreację, turystykę i zdrowie.

Zwolennicy pozostania przy czasie zimowym wskazują jednak, że zimowe poranki byłyby bardzo ciemne. W niektórych regionach Polski słońce mogłoby wschodzić dopiero po godzinie 8:30. To właśnie ten argument najczęściej pojawia się w dyskusjach dotyczących tego, czy lepszy byłby stały czas letni, czy jednak pozostawienie czasu zimowego.

Choć dziś sezonowa zmiana czasu wydaje się czymś naturalnym, w historii zdarzały się okresy, gdy obowiązywał ciągły czas bez przestawiania zegarków. Niektóre państwa testowały już pozostanie wyłącznie przy czasie letnim lub zimowym. W części krajów nie stosuje się już okresowych zmian czasu. Europa wciąż stoi przed decyzją, która może wpłynąć na codzienne życie milionów ludzi.

Źródła: twojapogoda.pl, forsal.pl, orka.sejm.gov.pl