Na świecie jest ich zaledwie kilka. Czym wyróżniają się miasta-państwa?

Miasta-państwa to niezwykłe pod względem administracyjnym terytoria, obejmujące miasta lub aglomeracje niezależne od innych podmiotów czy krajów. Mają swoją centralną władzę, ale nie oznacza to, że są odizolowane od kraju, w którym się znajdują. Zwykle są bardzo dobrze zasymilowane z jego kulturą i obyczajami. Co wyróżnia miasta-państwa? Większość terytorium stanowi obszar miejski - gęsto zabudowany i najczęściej gęsto zaludniony. Wyróżnia je brak dzikich obszarów, terenów wiejskich (albo ich minimalna ilość) i niezagospodarowanych, zdecentralizowana władza, skupiająca się wokół stolicy, niezależność od innych krajów lub podmiotów, dobrze rozwinięta gospodarka.

Miasta-państwa mogą mieć różny status: mogą być niepodległymi państwami, regionami wewnętrznymi o dużej autonomii albo terytoriami zależnymi.

Co zatem z San Marino czy Andorą, które teoretycznie mogłyby spełniać te kryteria? Współcześnie klasyfikuje się je raczej jako mikropaństwa, choć różnice między nimi a miastami-państwami są subtelne. W niektórych klasyfikacjach pojęcia te są całkowicie wymieszane.

Miasta-państwa nie są współczesnym wymysłem - historia pokazuje, że już od starożytności wszędzie istniało choćby jedno takie terytorium: od Rzymu do Kartaginy. Najsłynniejszym państwem-miastem (znanym jako polis) były greckie Ateny, a początki tego typu państwowości pojawiły się w Mezopotamii. Za twórców miast-państw uważa się Sumerów, którzy budowali je wokół miejsc kultu. Każda taka jednostka miała swoją władzę, sądy, administrację, a nawet obyczaje. 

W starożytności do najbardziej znanych miast-państw należały Uruk i Lagasz w Mezopotamii oraz Ateny w Grecji. W średniowieczu idea niezależnych miast rozprzestrzeniła się na inne kraje i tak we Włoszech powstał szereg niezależnych republik, takich jak Wenecja czy Republika Genui. Na terenie Świętego Cesarstwa Rzymskiego za wolne miasta uznane były między innymi Frankfurt nad Menem, Lubeka i Hamburg.

W nowożytności idea państw-miast nieco się zmieniła - przynajmniej, jeśli chodzi o powody ich powstawania. Ich oddzielenie od kraju było bowiem najczęściej wynikiem negocjacji lub podpisania porozumień pokojowych. Do najbardziej znanych nowożytnych państw- miast należały: Wolne Miasto Gdańsk, Wolne Miasto Kraków, Okręg Kłajpedy, Berlin Zachodni oraz Strefa Międzynarodowa Tangeru.

Zobacz też: Powstaje nowy kontynent i pasmo górskie. To dzieje się na naszych oczach

Współcześnie za miasta-państwa uważa się:

• Monako - terytorium o powierzchni zaledwie 2 km2 i ludności sięgającej 40 tysięcy, które jest drugim najmniejszym państwem świata; jest niepodległe od XV wieku, natomiast od 1865 roku jest w unii celnej z Francją, stacjonują tutaj również wojska francuskie;
• Watykan - enklawa na terytorium Rzymu, która jest najmniejszym  i najmniej zaludnionym państwem świata; zajmuje powierzchnię 0,5 km2, a zamieszkuje ją niespełna 1000 osób; głową Watykanu jest papież; co ciekawe, Watykan w takiej formie funkcjonuje dopiero od 1929 roku;
• Singapur - miasto, które znajduje się na Półwyspie Malajskim, na wyspie o nazwie Singapur; mieszka w nim 5 mln osób; jest uznawane za jedno z najważniejszych centrów finansowych świata - mówi się o nim "azjatycki tygrys": dynamicznie się rozwija, gwarantując mieszkańcom bardzo wysoki poziom życia; poza ewidentnymi blaskami tego miejsca, są również cienie tej świetnie zarządzanej jednostki, takie jak niezwykle surowe prawo; karane jest tu chociażby żucie gumy, a za gwałty i morderstwa przewidziana jest kara śmierci;
• Malta - to niewielkie wyspiarskie miasto-państwo w Europie, zamieszkiwane przez ponad pół  miliona osób; nie są oni rozproszeni po całej wyspie - zdecydowana większość mieszka wokół Valetty - stolicy, dlatego Maltę uznaje się za miasto-państwo. 

Idea miast-państw ma współcześnie wielki potencjał. Jak pokazują przykład z historii, administracja takich jednostek działa efektywniej, a decentralizacja władzy daje społeczeństwu wybór co do modelu, w którym chce ono funkcjonować. Gospodarka takich terytoriów jest bardziej innowacyjna - wszystko dzięki odrębności włodarzy miasta od władz centralnych. Co ciekawe, wprowadzenie jednostek administracyjnych takich jak miasta-państwa pozwala łatwiej rozwiązywać problemy całego kraju. W końcu przestępczość, źle zorganizowana komunikacja miejska czy problemy z wywozem śmieci są specyficzne właśnie dla dużych miast, a nie dla wsi - nie ma więc potrzeby wprowadzania regulacji i planów obejmujących w tych zakresach cały kraj. 

Źródła: liberte.pl, mowiawieki.pl, national-geographic.pl