Ten ptak jest krytycznie zagrożony. W Polsce żyje tylko kilkanaście par

Orlik grubodzioby (Clanga clanga) jest średniej wielkości orłem o ciemnych, brązowych piórach z jaśniejszymi plamami. W locie wyróżnia się masywną sylwetką ze skrzydłami w kształcie prostokąta. Charakterystycznym elementem jest 7 palczastych lotek w skrzydłach i dość krótki ogon. Dziób orlika jest zakrzywiony i żółto-czarny, a jego nogi mają barwę żółtą, co kontrastuje z ciemnym upierzeniem. Waga dorosłego osobnika może sięgać nawet 3 kg, a rozpiętość skrzydeł przekracza 1,6 m.

Jest to gatunek wędrowny, który sezonowo przemierza tysiące kilometrów między lęgowiskami na północnym wschodzie Europy a zimowiskami w południowej części kontynentu. Do Polski przylatuje na przełomie marca i kwietnia, a na południe odlatuje między wrześniem a listopadem.

W skali globalnej orlik grubodzioby jest gatunkiem rzadkim. Jego populacja liczy zaledwie kilka tysięcy osobników. Jest to jeden z najrzadziej występujących gatunków ptaków w Polsce. Lęgi odnotowywane są niemal wyłącznie w Kotlinie Biebrzańskiej. Te ptaki drapieżne zakładają gniazda głównie w podmokłych lasach i trudno dostępnych terenach bagiennych.

W sezonie 2024 gniazdowanie potwierdzono w 12 z 20 monitorowanych obszarów. Oszacowano, że na terenie Polski występuje łącznie 17 par. Ciekawostką jest natomiast, że par samych orlików grubodziobych jest nie więcej niż 10. Pozostałe pary są parami mieszanymi orlika grubodziobego z orlikiem krzykliwym. Światowa populacja gatunku szacowana jest na ok. 3000 par.

Poważnym problemem dla orlika grubodziobego w Polsce jest utrata i degradacja siedlisk. Osuszanie terenów podmokłych, intensywna gospodarka rolna i przemiany krajobrazowe niszczą naturalne środowisko orlików. Do tego dochodzą niebezpieczeństwa związane z migracją, takie jak kolizje z liniami energetycznymi czy kłusownictwo. Ostatnim istotnym czynnikiem jest niska liczebność populacji, co przekłada się na małą pulę genetyczną.

W obliczu dramatycznej sytuacji orlik grubodzioby jest w Polsce objęty ścisłą ochroną gatunkową. Monitoring Orlika Grubodziobego (MOG) jest jednym z kluczowych programów, który mapuje rozmieszczenie ptaków oraz ich liczebność. Ruszył też projekt GSELIFEAboveBorders, którego celem jest zwiększenie liczebności orlików grubodziobych w Unii Europejskiej.

Ochrona orlika grubodziobego opiera się na monitorowaniu i ochronie stanowisk lęgowych oraz żerowisk poprzez zakaz ingerencji w miejsca, gdzie te ptaki drapieżne budują gniazda. Naukowcy korzystają też z telemetrycznych nadajników, które pozwalają śledzić trasy migracji i identyfikować kluczowe zagrożenia.

Nieustannie rozwijane są działania edukacyjne, a przyrodnicy nawiązują współprace z lokalnymi społecznościami i ekspertami, aby zapobiegać dalszej degradacji siedlisk. Mimo to sytuacja orlika grubodziobego pozostaje niezwykle trudna. Dla przyrodników ogromnym powodem do radości pozostają wieści o odchowaniu lęgu młodych czy przetrwanie kolejnej migracji przez pojedyncze ptaki.

Źródła: sparrow.up.poznan.pl, jestemnaptak.pl, koo.org.pl, ebird.org