Wiosenne spotkania ze żmiją zygzakowatą. Co warto wiedzieć o tym wężu?

Wiosna to moment, gdy przyroda na nowo ożywa po zimowym uśpieniu. To samo dotyczy gadów, takich jak żmija zygzakowata, która na przełomie lutego i marca powoli budzi się z hibernacji. Jej aktywność znacząco wzrasta w kwietniu i maju, kiedy dni stają się cieplejsze. Ten wąż lubi wygrzewać się na słońcu, a jednocześnie preferuje stanowiska blisko miejsc, w których może szybko się ukryć. Kryjówkami żmii mogą być natomiast szczeliny w skałach, stosy drewna, wysokie trawy, jamy w ziemi, a nawet przestrzenie pod schodami albo werandą. Skoro żmije wygrzewają się na słońcu na polanach, drogach czy kamieniach, to naturalnie dużo łatwiej o przypadkowe spotkanie.

Żmija zygzakowata (Vipera berus) to jedyny naturalnie występujący w Polsce gatunek jadowitego węża. Najbardziej charakterystyczną cechą jest ciemny, zygzakowaty wzór biegnący wzdłuż grzbietu. Wąż ma także trójkątną głowę i pionowe źrenice, co odróżnia go od niejadowitych gatunków. Długość ciała sięga od 90 do 120 cm. Żmiję można spotkać niemal w całym kraju. Preferuje miejsca wilgotne i jednocześnie dobrze nasłonecznione. Są to wszelkiego rodzaju obrzeża lasów, polany, torfowiska, łąki, a także tereny w pobliżu ludzkich zabudowań.

Jednym z najczęściej powielanych mitów jest to, że żmija zygzakowata atakuje ludzi. W rzeczywistości jest to zwierzę płochliwe, które stara się uniknąć kontaktu z człowiekiem. Jeśli wyczuje obecność ludzi, spróbuje uciekać. Ukąsić może jedynie w sytuacji bezpośredniego zagrożenia, czyli np. kiedy ktoś próbuje ją łapać, przypadkowo na nią nadepnie albo nie będzie miała żadnej drogi ucieczki. Zazwyczaj ukąszenia są efektem przypadkowego kontaktu. W sytuacji napotkania żmii wystarczy ją ominąć i zostawić w spokoju. Można też zwrócić uwagę na jej zachowanie, ponieważ ten gad przeważnie ostrzega przed atakiem za pomocą głośnego syczenia i przyjmowania postawy obronnej.

Czy jad żmii zygzakowatej jest groźny dla człowieka? Ukąszenie żmii może być niebezpieczne, ale w większości przypadków nie zagraża życiu zdrowego dorosłego człowieka. Wśród typowych objawów jest ból, obrzęk i zaczerwienienie w miejscu ukąszenia. Czasem pojawiają się także zawroty głowy i nudności. Jad żmii największe zagrożenie stanowi dla dzieci, osób starszych oraz osób z chorobami przewlekłymi lub alergiami. Dodatkowo nie każde ukąszenie wiąże się z przedostaniem toksyn do organizmu, ponieważ żmije zygzakowate czasem stosują "suche ukąszenie".

Co zrobić w przypadku ukąszenia żmii? Przede wszystkim należy unieruchomić ukąszoną kończynę i ograniczyć ruch osoby poszkodowanej, żeby nie przyspieszać transportu toksyn w organizmie. Następnie trzeba jak najszybciej wezwać pomoc medyczną. Chociaż żmija nie należy do najbardziej jadowitych węży świata, to w niektórych przypadkach jej jad może okazać się niebezpieczny dla człowieka.

Strach przed żmijami w Polsce jest większy niż realne zagrożenie ze strony tych gadów. Liczba ukąszeń w naszym kraju jest stosunkowo niewielka, a poważne przypadki są bardzo rzadkie. Wystarczy zachować ostrożność podczas spacerów, nie drażnić napotkanych węży i nie wkładać rąk w miejsca, których nie widać. Przydatne mogą okazać się też buty z wysoką cholewką, które częściowo chronią przed ukąszeniem.

Żmija zygzakowata pełni ważną funkcję w ekosystemie. Reguluje populacje gryzoni i jest istotnym elementem naturalnej równowagi środowiska. Niepokojenia tego węża warto unikać jeszcze ze względu na to, że jest to gatunek chroniony w Polsce.

Źródła: hub.pl, edukacja.barycz.pl, gov.pl