Spis treści:
- Opactwo Cystersów w Rudach - burzliwa historia mnichów
- Sekularyzacja i książęca rezydencja w Rudach
- Ciekawe miejsca w Pocysterskim Zespole Klasztorno-Pałacowym w Rudach
Opactwo Cystersów w Rudach - burzliwa historia mnichów
W otoczeniu Parku Krajobrazowego Cysterskie Kompozycje Krajobrazowe Rud Wielkich znajduje się niezwykły klasztor usytuowany pośród kompleksu klasztornego. Historia tego miejsca skupia się wokół działalności zakonu cystersów na przestrzeni XIII i XIX wieku, który już od 1258 roku działał w Rudach. Początkowo mnisi otrzymali aż siedem wsi: Dobrosławice, Jankowice Rudzkie, Maciowakrze, Ruda Kozielska, Stanica, Woszczyce, Zawada Rybnicka i część wsi Pogrzebień, a potem ich dobra książę Władysław Opolski zwolnił z danin i posług na jego rzecz. W efekcie zakon cystersów w Rudach utrzymywał się z m.in. dzierżawy młynów, stawów rybnych, a w folwarkach klasztornych kwitło browarnictwo, bartnictwo, kuźnictwo oraz produkcja węgla i smoły. Warto dodać, że mnisi już w 1747 roku uruchomili pierwszy na Górnym Śląsku wielki piec opalany węglem, który znajdował się w Stodołach. Jednak historia opactwa w Rudach była niezwykle burzliwa w latach 1419-1436, a potem od 1618 do 1648 roku.
Właśnie wtedy klasztor cystersów był kilkakrotnie plądrowany oraz uległ zniszczeniom, ale w XVII wieku dzięki opatowi Andrzejowi Emanuelowi Pospelowi klasztor przeszedł gruntowną przebudowę w stylu barokowym. Kompleks zyskał wtedy m.in. nowe trójkondygnacyjne skrzydło, podwyższenie murów kościoła, a przede wszystkim pałac opacki. Co ciekawe, najbardziej zasłynęła wtedy kaplica Najświętszej Marii Panny, w której znajdował się cudowny obraz Matki Boskiej Rudzkiej, której kult sięgał księstw opolskiego i raciborskiego. W 1744 roku na wzór placówek prowadzonych przez jezuitów, w Rudach założono czteroklasowe gimnazjum, gdzie uczono łaciny, ale również matematyki, geografii, śpiewu, muzyki, greki, elementów historii, przyrody i polityki.
Sekularyzacja i książęca rezydencja w Rudach
W 1810 roku król pruski Fryderyk Wilhelm II wydał edykt sekularyzacyjny, co oznaczało koniec klasztoru cystersów w dolinie rzeki Rudy. W efekcie obiekty klasztorne stały się własnością książąt raciborskich z rodu von Hohenlohe-Waldenburg-Schillingsfürst, a pałac opacki przeszedł przebudowę w stylu neogotyckim. Zmiany wprowadzono również w ogrodach klasztornych, które przekształcono na angielski park krajobrazowy. Warto dodać, że do tego poklasztornego miejsca w roku 1820 i 1822 przybył nawet rosyjski car Aleksander I.
Nie uchroniło to jednak całego kompleksu przed upadkiem po 1945 roku, na który ogromny wpływ miał pożar, który zniszczył świątynię oraz rezydencję. Dopiero w latach 2005-2008 odbyła się kompleksowa odbudowa kompleksu klasztorno-pałacowego, gdzie obecnie mieści się Ośrodek Edukacyjno-Formacyjny Diecezji Gliwickiej. Co ciekawe, w 2009 roku papież Benedykt XVI podniósł rudzką świątynię do rangi Bazyliki Mniejszej.
Ciekawe miejsca w Pocysterskim Zespole Klasztorno-Pałacowym w Rudach
Warto pamiętać, że Rudy należą do Europejskiego Szlaku Cysterskiego, co świadczy o niezwykle ważnej roli tego zakonu na ziemiach Górnego Śląska. Mnisi pozostawili po sobie przede wszystkim zespół klasztorno-pałacowy, gdzie znajduje się bazylika, średniowieczne zabudowania klasztorne i barokowy pałac. W tym miejscu warto więc koniecznie zobaczyć wczesnogotycki kapitularz, refektarz oraz "Skarbiec Cysterski". Właśnie w nim, znajduje się XV-wieczne malarstwo tablicowe, portrety opatów, jak również późnogotycka figura Chrystusa Hcce Homo, która pochodzi z Zębowic. Poza tymi atrakcjami, nie można zapomnieć o krużgankach, gdzie znajduje się m.in. odrestaurowana figura Matki Bożej z opackiego dziedzińca oraz zachwycająca średniowieczna kamieniarka (np. maswerki, rozeta, zworniki i wsporniki).
Szczególnie miejsce w tym kompleksie zajmuje kościół pw. Wniebowzięcia NMP, czyli najstarsze miejsce kultu maryjnego na Śląsku, którego historia sięga XIII wieku. Znajduje się tutaj słynna Kaplica Matki Bożej z obrazem Matki Bożej Pokornej, której wizerunek był wzorowany na obrazie Maryi z rzymskiej Bazyliki Santa Maria Madziore.
Źródło: hub.pl, rudy-opactwo.pl, slaskie.travel, zabytek.pl, rudy-parafia.pl.
