Spis treści:
- Dwór z Moniak - symbol sarmacki na Lubelszczyźnie
- Co zobaczyć we dworze z Moniak?
Dwór z Moniak - symbol sarmacki na Lubelszczyźnie
Drewniany dwór wzniesiono we wsi Moniaki w 1760 roku na polecenie Jakuba Wierzbickiego, chorążego żytomierskiego i jego syna Jacka - cześnika urzędowskiego, którzy byli przedstawicielami średniozamożnej szlachty. Siedmioosiowy budynek, został pokryty dachem polskim pobitym gontem oraz posiadał regularnie rozplanowane wnętrze: liczył dziewięć pomieszczeń na parterze i jedno na pięterku, co oznacza, że wpisywał się w XVIII-wieczną modę dla polskich dworów. Jednak już w 1858 roku dwór z Moniak stał się własnością rodziny Zembrzuskich, którzy pozostali jego właścicielami aż do 1944 roku. W tym czasie sarmacki dwór przeszedł remont oraz został przebudowany, a największe zmiany w jego architekturze zrealizowano w 1909 roku, zgodnie z projektem Kazimierza Skórewicza. Właśnie wtedy dwór z Moniak został przeobrażony według panującej patriotycznej mody, przez co zaliczany jest to znakomitych projektów restauracyjnych Skórewicza, jak m.in. dworek Marszałka Józefa Piłsudskiego w Sulejówku lub rozbudowany gmachu Sejmu.
Po 1945 roku dwór z Moniak został upaństwowiony i zaczął popadać w ruinę, co zmieniło się w 1977 roku. Dzięki działaniu Muzeum Nadwiślańskiego w Kazimierzu Dolnym zabytkowy dworek został przeniesiony do Janowca, gdzie umieszczono go w przyzamkowym parku. Oprócz dworu z Moniak w Janowcu znalazły się także: spichlerz z Podlodowa, stodoła ze wsi Wylągi czy lamus z Kurowa, czyli typowe wiejskie zabudowania architektury Lubelszczyzny.
Co zobaczyć we dworze z Moniak?
Przede wszystkim w dworze z Moniak można zobaczyć wyposażenie, które jest charakterystyczne dla tego typu dworów w dawnej Polsce. We wnętrzach zabytku znajduje się wystawa pamiątek po ostatnich właścicielach tego miejsca, a wśród nich znajduje się m.in. sień, jadalnia, salon, pokój Pani Domu i Pana Domu oraz biblioteka. Natomiast na poddaszu mieszczą się pokoje gościnne, z których można podziwiać panoramę na dolinę Wisły, a na parterze znajdują się biura muzeum. Poza nimi, równie ciekawa jest ekspozycja etnograficzna, czyli otaczające dwór budynki gospodarcze, wśród których jest przede wszystkim spichlerz, stodoła i lamus.
Ciekawy jest również opis dworu z 1975 roku, kiedy Jerzy Żurawski w artykule, opublikowanym w "Notatniku Janowieckim" pisał:
“Dwór... duży, późnobarokowy z wielkim dachem łamanym, poprzedzony klasycystycznym portykiem, nad którym widniała wydatna facjata. (W wieku XVIII portyku dwór nie posiadał. Kolumny w wielkim porządku wspierały nadwieszony okap facjaty – red.). W otynkowanych elewacjach po sześć okien (tzn. tzw. siedem osi). Dwutraktowy, z wielką sienią frontową i amfiladami pokoi w obu traktach. Z sieni zabiegowe schody do facjaty. Od strony wschodniej boczne schody na poddasze, w którym było kilka pokoi. Ponad nimi ogromny, imponujący swą więźbą dachową strych.
Źródło: hub.pl, kraina.org.pl, perlypolski.pl, janowiec.pl, teatrnn.pl.
