Spis treści:
- Zbiory winniczka w Polsce
- Dlaczego w Polsce jest coraz mniej winniczków?
Zbiory winniczka w Polsce
Jeszcze kilkanaście lat temu zbiór tych mięczaków był ważnym elementem wiosennego sezonu m.in. w regionach takich jak Warmia i Mazury. W rekordowym 2011 roku zebrano tam 410 ton winniczków. Obecnie liczby są znacznie niższe – w latach 2018-2023 zbiory oscylowały od 39 do 111,5 ton rocznie. W 2023 roku, mimo dopuszczonego limitu 73 ton, zebrano tylko 39. W 2024 roku ich zbiór został wstrzymany na terenie całego województwa.
Winniczek (łac. Helix pomatia) objęty jest w Polsce częściową ochroną gatunkową. Legalny zbiór jest możliwy za zgodą odpowiedniego dyrektora ochrony środowiska w terminie między 20 kwietnia a 31 maja. Dotyczy on wyłącznie osobników o średnicy muszli powyżej 30 mm. Z roku na rok coraz mniej winniczków spełnia ten wymóg. Osobniki osiągające duże rozmiary, tj. o średnicy muszli powyżej 37 mm stanowią obecnie jedynie marginalny procent populacji. Ponadto badania winniczka przeprowadzone w 2014, 2016 i 2019 roku wykazały dramatyczny spadek liczby stanowisk oraz zagęszczenia populacji.
Dlaczego w Polsce jest coraz mniej winniczków?
Jak wyjaśnia dr hab. Jerzy Ziętek z Uniwersytetu Przyrodniczego w Lublinie, najważniejszym czynnikiem ograniczającym liczebność winniczków są zmieniające się warunki klimatyczne, zwłaszcza coraz częstsze susze. Ślimaki potrzebują wilgoci do prawidłowego funkcjonowania. Wysokie temperatury i brak opadów szczególnie dotykają młode osobniki, których cienkie skorupki nie zapewniają dostatecznej ochrony przed wysychaniem. Skutkiem są zaburzenia wzrostu i ograniczenie liczby kolejnych pokoleń.
W warunkach suszy winniczek zamyka się w skorupce i zabezpiecza ją śluzem, spowalniając jednocześnie swoje funkcje życiowe w oczekiwaniu na deszcz. Przez coraz gorsze warunki bytowania populacje ślimaków częściej ograniczają się wyłącznie do wilgotnych obszarów – dolin rzecznych, bagien i terenów o zwiększonej wilgotności. Dr Ziętek przewiduje, że jeżeli obecne warunki się utrzymają, winniczek może zostać objęty pełną ochroną, podobnie jak występujący we wschodniej Polsce ślimak żółtawy (łac. Helix lutescens).
W 2025 roku wiele regionalnych dyrekcji ochrony środowiska wstrzymało zbiory winniczka, m.in. w Olsztynie, Lublinie i Rzeszowie. W ubiegłym roku w woj. lubelskim zebrano jedynie 12 t tych mięczaków, podczas gdy w latach 2012-2014 ich zbiory sięgały 120 t. W 2025 roku zaplanowano kolejne badania populacji winniczka w woj. warmińsko-mazurskim, które mają ocenić skuteczność dwuletniej przerwy w zbiorach.
Źródła: naukawpolsce.pl, ekologia.pl
