Malownicza wioska w Bieszczadach. Mało kto zna jej niezwykłą historię

Lutowiska znajdują się w południowo - wschodniej części województwa podkarpackiego, a dokładniej w powiecie bieszczadzkim. Usytuowanie miejscowości przy "Dużej Pętli Bieszczadzkiej" powoduje, że jest ona odwiedzana przez miłośników gór, ale także przyrody, która wyróżnia się unikalnymi murawami alpejskimi i subalpejskimi w Polsce. Dzisiaj Lutowiska rozwijają się turystycznie, ale kiedyś były miejscem uczęszczanym przez pasterzy. 

Historia Lutowisk sięga X wieku, kiedy stały się one jedną z pierwszych osad w Bieszczadach. Jednak dzieje tej miejscowości najlepiej zaobserwować na przykładzie języka, który ewoluował, zawierając w sobie zmiany polityczne oraz kulturowe. Lokacja Lutowisk na prawie wołowskim datowana jest na 1580 rok, kiedy znajdowały się one na ziemiach należących do Stadnickich. Nazwa Lutowiska na początku brzmiała Letowiszcza, Lyetowyszcza, Letowiszcze, ponieważ pochodziła od słowa “letowyszcze" z języka ukraińskiego, które oznaczało miejsce wypędzania i letniego wypasu bydła w lesie. Dzięki temu można przypuszczać, że Lutowiska były terenami pasterskimi. W kolejnych wiekach nazwa miejscowości nadal zmieniała się na Latowiszcze, Litowiska oraz Litowisko, aby w 1828 roku stać się Lutowiskami.  

Warto dodać, że jeszcze w XVIII wieku miejscowość miała ogromne znaczenie gospodarcze, ponieważ znajdowała się na szlakach handlowych, prowadzących z Sanoka do Przełęczy Tucholskiej i Siedmiogrodowi oraz wiodących z Przemyśla przez przełęcz Beskid lub Użocką ku Użhorodowi i przez Turkę do Drohobycza. Ciekawostką jest także to, że do 1919 roku Lutowiska miały także prawa miejskie. Natomiast w latach 1944-1957 miejscowość nie należała do Polski i nazywała się Szewczenko.  

Wydaje się, że tak mała bieszczadzka miejscowość nie skrywa cennych perełek, co jest nieprawdą. Można tutaj zobaczyć bojkowską cerkiew w Smolniku z 1791 roku, cerkiew w Chmielu z 1795 roku, kościół katolicki pw. Św. Stanisława w Lutowiskach oraz kirkut żydowski w Lutowiskach, które ukazują losy oraz wielokulturowość tego regionu. Obecnie Lutowiska są najmniej zaludnioną gminą w Polsce, która dodatkowo ma ogromne zalesienie, wynoszące ponad 90 proc. jej powierzchni. Główną atrakcją tej miejscowości są szlaki turystyczne o łącznej długości 107 km, które prowadzą na Połoninę Wetlińską, Połoninę Caryńską, Bukowe Berdo, Szeroki Wierch oraz Tarnicę. Poza tym blisko połowa tej gminy objęta jest ścisłą ochroną przyrody w ramach Bieszczadzkiego Parku Narodowego, gdzie żyje m.in. jeleń karpacki, ryś, żbik, dzik, żubr, wilk i niedźwiedź brunatny.  

Źródło: wbieszczady.pl, bieszczady.net.pl, lutowiska.krosno.lasy.gov.pl,.lutowiska.pl.