Spis treści:
- Kto jest właścicielem pałacu w Pławniowicach? Historia "śląskiego wersalu"
- Architektura pałacu w Pławniowicach
- Czy można zwiedzać Pałac w Pławniowicach?
- Jakie ciekawe miejsca można zobaczyć w Pławniowicach?
Kto jest właścicielem pałacu w Pławniowicach? Historia "śląskiego wersalu"
Właścicielem zespołu pałacowo‑parkowego w Pławniowicach jest aktualnie Diecezja Gliwicka, która przejęła obiekt po reformie administracyjnej Kościoła w Polsce w 1992 roku. Od tego momentu rezydencja funkcjonuje jako Ośrodek Edukacyjno‑Formacyjny i pełni jednocześnie funkcję sakralną, edukacyjną oraz turystyczną. W pałacu funkcjonują sale konferencyjne kaplica, pokoje gościnne, zaplecze gastronomiczne
W 1978 roku rozpoczęto adaptację pałacu na dom rekolekcyjny, natomiast w 1993 roku ruszył wieloetapowy program konserwatorski obejmujący konstrukcję dachów, stolarkę, elewacje oraz historyczny park krajobrazowy.
Najstarsze wzmianki o Pławniowicach pochodzą z 1317 roku. Wówczas jej właścicielem był rycerz Marcus de Plawniowitz, a w okolicy funkcjonowała warownia obsadzona przez polskie rycerstwo, wzmacniana ekspedycją wysłaną z Krakowa na początku 1394 roku. Relikty tej budowli odkryto w latach 60. XX wieku na skarpie przy ul. Gliwickiej.
W 1737 roku powstała pierwsza nowożytna rezydencja pałacowa ufundowana przez Sigismunda Nikolausa von Görtz. Z tej fazy zachowała się późnobarokowa kaplica, która została później wkomponowana w strukturę obecnej rezydencji.
Decydujący moment nastąpił w latach 1882-1885, ponieważ w tym okresie Franz II von Ballestrem, przemysłowiec i polityk pochodzący z południowych Włoch i należący do elity gospodarczej Prus, zlecił budowę nowego pałacu według projektu Konstantego Heidenreicha. Powstała wówczas trójskrzydłowa rezydencja utrzymana w stylistyce neorenesansu niderlandzkiego z elementami francuskimi.
Dwubarwna elewacja z czerwonej cegły klinkierowej i jasnego kamienia stanowiła w XIX wieku wizualny sygnał statusu majątkowego właściciela. Imperium Ballestremów obejmowało kopalnie, huty oraz zakłady metalurgiczne, a sama rezydencja służyła jako centrum zarządzania rozległym majątkiem przemysłowym.
Po 1945 roku ostatni właściciel, hrabia Mikołaj Ballestrem, opuścił majątek. W pałacu przez pewien czas stacjonował marszałek Iwan Koniew, lecz wyposażenie zostało zdewastowane. Później obiekt przeszedł pod zarząd Kościoła katolickiego. Najpierw działał tu klasztor benedyktynek, potem OO. Augustianie, aż w 1978 roku rozpoczęto jego adaptację na dom rekolekcyjny.
Architektura pałacu w Pławniowicach
Pałac w Pławniowicach należy do najokazalszych rezydencji arystokratycznych na Górnym Śląsku. Budynek ma plan podkowy i składa się z trzech skrzydeł otaczających dziedziniec otwarty w stronę parku. Najbardziej charakterystyczne elementy architektury "śląskiego wersalu" to:
- czteroboczna wieża zegarowa zwieńczona wysokim hełmem,
- liczne wykusze, ryzality i ozdobne szczyty,
- loggie oraz półokrągła baszta od strony ogrodowej,
- monumentalny portyk wejściowy.
Wnętrza pałacu zaprojektowano w układzie amfiladowym. Centralnym miejscem reprezentacyjnym był sklepiony sieciowo hol, który prowadził do kolejnych sal pałacowych. Jednym z najbardziej niezwykłych elementów całego kompleksu jest barokowa kaplica z XVIII wieku, wkomponowana w południowo-zachodni narożnik rezydencji. Jej wnętrze zdobi sklepienie gwiaździste oraz empory arkadowe.
Park krajobrazowy powstawał równolegle z pałacem w 1885 roku i zajmuje powierzchnię około 2,4 hektara. Historyczne źródła wskazują, że rosło tu kilkaset gatunków roślin drzewiastych. Do dziś zachowały się egzotyczne okazy, w tym cypryśnik błotny (Taxodium distichum) pochodzący z Ameryki Północnej oraz magnolia czerwonokwiatowa. Spacerując po parku można zobaczyć: fontannę w ogrodowym gabinecie, Dziedziniec Maryjny z rzeźbą Matki Boskiej, niewielki staw i alpinarium.
Czy można zwiedzać Pałac w Pławniowicach?
Pałac w Pławniowicach jest dostępny dla zwiedzających, choć funkcja rekolekcyjna ośrodka wpływa na harmonogram udostępniania wnętrz. Turyści mogą przez cały rok spacerować po historycznym parku krajobrazowym, odwiedzać kaplicę pałacową oraz uczestniczyć w wydarzeniach kulturalnych organizowanych w salach reprezentacyjnych. Zwiedzanie pomieszczeń pałacowych odbywa się głównie w niedziele, wtorki i czwartki (od kwietnia do października). Wstęp do pałacu jest płatny (ok. 18 zł), a zwiedzanie wnętrz odbywa się z przewodnikiem. W wybrane dni tygodnia organizowane są również wydarzenia specjalne, koncerty, dni otwarte czy spotkania historyczne.
W ramach wizyty dostępne pozostają m.in. Gabinet Hrabiego, dawna jadalnia przekształcona w salę koncertową, a także Sala Zielona ze sztukaterią oraz ceramicznym kominkiem datowanym na 1884 rok. Zachowane wyposażenie wnętrz obejmuje elementy meblarskie z epoki oraz pamiątki z podróży misyjnych rodu Ballestremów, przywożone z Afryki w drugiej połowie XIX wieku.
Jakie ciekawe miejsca można zobaczyć w Pławniowicach?
Pławniowice kryją znacznie więcej niż samą neorenesansową rezydencję rodu Ballestremów. Zespół pałacowo‑parkowy ulokowano na południowym brzegu Kanału Kłodnickiego. To jeden z najstarszych szlaków żeglugowych Górnego Śląska, wykorzystywanych od końca XVIII wieku do transportu surowców dla rozwijającego się przemysłu ciężkiego. Bliskość tej arterii gospodarczej przesądziła o administracyjnym znaczeniu pałacu jako zaplecza zarządczego dla rozległych majątków przemysłowych arystokracji.
Na zachód od rezydencji znajduje się neorenesansowa wozownia ze stajnią wzniesiona w 1881 roku, stanowiąca integralny element pierwotnego układu folwarcznego. Kilkaset metrów dalej ulokowano Dom Kawalera z 1898 roku - budynek przeznaczony pierwotnie dla gości właściciela oraz młodszych członków rodziny. Obie konstrukcje utrzymano w stylistyce odpowiadającej bryle pałacu w celu wzmocnienia spójności architektonicznej całego założenia rezydencjonalnego.
W bezpośrednim sąsiedztwie kompleksu rozciąga się Jezioro Pławniowickie. Akwen powstał w wyniku eksploatacji piasku i dziś stanowi ważną przestrzeń rekreacyjną dla mieszkańców regionu. Jego przemysłowe pochodzenie ukształtowało specyficzne właściwości hydrologiczne. Dno budują warstwy przepuszczalnego piasku, które sprzyjają naturalnej filtracji wody oraz stabilizacji jej temperatury.
Źródła: hub.pl, zabytek.pl
