Tatry na zdjęciach z fotopułapek. Internauci pomagają naukowcom w badaniach

Dzika przyroda w Tatrach od lat fascynuje przyrodników, fotografów i turystów. Tym razem jednak to nie górskie szlaki są najważniejsze, a tysiące zdjęć wykonanych przez ukryte fotopułapki. Naukowcy udostępnili fotografie dzikich zwierząt z Tatr i innych europejskich obszarów, a internauci mogą pomóc w ich analizowaniu. European Camera Trap Project pozwala każdemu dołączyć do badań nad przyrodą i wspierać ochronę zagrożonych gatunków.

Fotopułapki od wielu lat są jednym z najważniejszych narzędzi wykorzystywanych przez biologów i przyrodników. Są to kamery aktywowane ruchem, które automatycznie wykonują zdjęcia, gdy w ich zasięgu pojawi się jakieś zwierzę. Dzięki nim naukowcy mogą obserwować gatunki trudne do spotkania podczas zwykłych badań terenowych.

W Tatrach urządzenia rejestrują zarówno pospolite zwierzęta, jak jelenie czy lisy, jak i znacznie rzadsze gatunki. Na zdjęciach pojawiają się wilki, niedźwiedzie brunatne, rysie i kozice. Fotopułapki pozwalają analizować zachowanie zwierząt, ich aktywność oraz sposób, w jaki korzystają ze swoich siedlisk. Dane te są niezwykle ważne dla ochrony przyrody i monitorowania zmian zachodzących w ekosystemie.

European Camera Trap Project działa na platformie Zooniverse i opiera się na tzw. nauce obywatelskiej. Oznacza to, że w analizowaniu danych pomagają zwykli użytkownicy internetu. Nie trzeba mieć doświadczenia ani specjalistycznej wiedzy z zakresu zoologii.

Zadanie polega na oglądaniu zdjęć z fotopułapek i oznaczaniu widocznych na nich gatunków oraz ich liczebności. Wolontariusze otrzymują specjalny przewodnik terenowy, który pomaga rozpoznać zwierzęta. Dzięki temu nawet osoby początkujące mogą szybko nauczyć się odróżniania poszczególnych gatunków. Na platformie, obok zdjęcia z fotopułapki, podane są możliwe odpowiedzi wraz z przykładowymi wyraźnymi fotografiami poszczególnych gatunków, co ułatwia ich identyfikację.

Tylko jak wziąć udział w projekcie European Camera Trap Project? Na szczęście okazuje się to całkiem proste. Wystarczy wejść na platformę Zooniverse, założyć darmowe konto i rozpocząć analizowanie zdjęć. Proces rejestracji jest intuicyjny. Polega na podaniu swojego pseudonimu i adresu e-mail oraz ustawieniu hasła. Opcjonalnie można też podać w dedykowanym polu swoje imię i nazwisko. Na koniec wystarczy wyszukać European Camera Trap Project, wybrać region, z którego pochodzą zdjęcia i po przejściu krótkiego samouczka można rozpocząć identyfikację zwierząt.

To rozwiązanie ma ogromne znaczenie dla naukowców. Jedna seria badań z użyciem kilkudziesięciu fotopułapek może wygenerować tysiące zdjęć w ciągu zaledwie kilku tygodni. Samodzielna analiza tak dużej liczby fotografii byłaby bardzo czasochłonna. Wsparcie internautów przyspiesza badania i pozwala lepiej reagować na ewentualne zagrożenia dla przyrody.

Największe emocje wzbudzają fotografie rzadkich drapieżników. Na zdjęciach z fotopułapek w Tatrach pojawiają się niedźwiedzie brunatne, wilki i rysie. W górach regularnie rejestrowane są również kozice, jelenie, lisy oraz mniejsze ssaki leśne. Fotopułapki pokazują zwierzęta w naturalnym środowisku, często w sytuacjach niemal niemożliwych do zaobserwowania przez człowieka.

To właśnie takie materiały pozwalają lepiej zrozumieć funkcjonowanie dzikiej przyrody. Naukowcy mogą analizować godziny aktywności zwierząt, ich trasy przemieszczania się czy reakcje na obecność innych gatunków. W przypadku drapieżników dane są szczególnie cenne, ponieważ zwierzęta te prowadzą skryty tryb życia i unikają ludzi.

Warto podkreślić, że zdjęcia z fotopułapek mają również ogromną wartość edukacyjną. Pokazują prawdziwe życie dzikich zwierząt bez ingerencji człowieka. Dla wielu osób jest to pierwsza okazja, by zobaczyć wilka czy niedźwiedzia w jego naturalnym środowisku, a nie w zoo albo filmie dokumentalnym.

Zdjęcia analizowane przez internautów mają jeszcze jedno zastosowanie. Posłużą do tworzenia systemów sztucznej inteligencji zdolnych do automatycznego rozpoznawania gatunków zwierząt na fotografiach. To kierunek, który może całkowicie zmienić monitoring przyrody. Naukowcy od lat pracują nad algorytmami rozpoznającymi zwierzęta na zdjęciach z fotopułapek. Problemem pozostaje jednak ogromna liczba danych oraz różnorodność warunków terenowych. Zwierzęta bywają częściowo zasłonięte, niewyraźne, poruszają się nocą, występują w trudnym oświetleniu utrudniającym ich identyfikację.

Właśnie dlatego tak ważna jest pomoc ludzi. Poprawnie oznaczone zdjęcia pomagają trenować systemy AI i zwiększać ich skuteczność. Badania pokazują, że nowoczesne modele sztucznej inteligencji potrafią już osiągać bardzo wysoką skuteczność w rozpoznawaniu zwierząt na zdjęciach z fotopułapek, choć nadal wymagają ogromnych baz danych do nauki.

Tatry należą do najcenniejszych obszarów przyrody w Polsce. Występują tam gatunki rzadkie i chronione, a wiele zwierząt znajduje się pod stałym monitoringiem naukowców. Fotopułapki pozwalają prowadzić badania bez płoszenia zwierząt i ingerencji w ich naturalne zachowanie. Projekt jednak obejmuje nie tylko Tatry i wykracza daleko poza granice Polski. European Camera Trap Project działa również m.in. w Parku Narodowym Donana w Hiszpanii, delcie Odry oraz regionie Indre Ostfold w Norwegii. Dzięki temu możliwe jest porównywanie funkcjonowania różnych ekosystemów i monitorowanie zmian zachodzących w europejskiej przyrodzie.

Jest to także znakomity przykład tego, jak współczesna nauka coraz bardziej angażuje społeczeństwo. Jeszcze kilkanaście lat temu podobne projekty były dostępne jedynie dla specjalistów. Teraz każdy może pomóc nauce. ECTP nie jest tu wyjątkiem, bo na podobnych zasadach odbyło się ostatnie liczenie ptaków. Z kolei dzięki projektowi FunDive udało się zidentyfikować 3 nowe gatunki grzybów w Polsce. Dzięki temu wszyscy mogą przyczynić się do rozwoju nauki i pomocy w ochronie przyrody oraz dzikich zwierząt. Wystarczy dostęp do internetu i odrobina wolnego czasu.

Źródła: hub.pl, zooniverse.org, naukawpolsce.pl