W Polsce rośnie jedynie nad Morzem Bałtyckim. Czym jest mikołajek nadmorski?

Mikołajek nadmorski (Eryngium maritimum) należy do najbardziej charakterystycznych roślin występujących nad Bałtykiem. Trudno pomylić go z innym gatunkiem. Tworzy sztywne, srebrzystoniebieskie liście i kolczaste kwiatostany o stalowym odcieniu. Wygląda nieco jak połączenie ostu i rośliny ozdobnej z południa Europy.

Roślina ta związana jest przede wszystkim z nadmorskimi wydmami. Doskonale znosi silny wiatr i wysokie zasolenie. Dzięki rozbudowanemu systemowi korzeniowemu pomaga stabilizować wydmy i chroni je przed erozją. Z tego powodu mikołajek nadmorski jest uznawany za ważny element nadmorskiego ekosystemu.

Mikołajek nadmorski występuje niemal wyłącznie na wydmach nad Morzem Bałtyckim. Najczęściej można go spotkać na wybrzeżu środkowym i wschodnim. Większe skupiska znajdują się między Ustką a Mielnem, na Półwyspie Helskim oraz na Mierzei Wiślanej. Rośnie także w rejonach Zatoki Gdańskiej i na niektórych terenach chronionych Pomorza.

Roślina wybiera miejsca suche, dobrze nasłonecznione i ubogie w składniki odżywcze. Najlepiej rozwija się na białych wydmach oraz ich obrzeżach. Ze względu na swoje wymagania siedliskowe nie występuje w głębi lądu. W wielu miejscach nad Morzem Bałtyckim można zauważyć tablice informujące o ochronie mikołajka nadmorskiego.

Mikołajek nadmorski od lat znajduje się w Polsce pod ścisłą ochroną gatunkową. Głównym zagrożeniem dla rośliny jest niszczenie wydm przez intensywną turystykę i stopniowa zabudowę wybrzeża. Przez długi czas sporym problemem było też zrywanie roślin i przesadzanie ich do przydomowych ogródków. Choć mikołajek wygląda pięknie, to nie można go wykopywać ani zrywać. Roślina bardzo źle znosi przenoszenie, a poza swoim naturalnym środowiskiem szybko ginie.

---

Mikołajek nadmorski naturalnie występuje na wydmach Juan-Carlos Muñoz / Biosphoto via AFPEast News

---

W Polsce ochronę tego gatunku rozpoczęto już bardzo dawno. Nad Zatoką Gdańską na mocy zarządzenia policyjnego był chroniony już na początku XX wieku. Natomiast pod ścisłą ochroną gatunkową w kraju jest od 1946 roku.

Najbardziej charakterystyczną cechą mikołajka nadmorskiego są jego niebieskoszare liście i kolczaste kwiatostany. Roślina może osiągać ok. 60 cm wysokości. Kwitnie zazwyczaj od czerwca do września. Liście mają skórzastą strukturę i są pokryte woskowym nalotem, który skutecznie ogranicza utratę wody. To przystosowanie pozwala roślinie przetrwać w trudnych warunkach wydmowych, gdzie gleba jest sucha, a wiatr bywa bardzo silny.

Charakterystyczny kolor sprawia, że mikołajek nadmorski często przykuwa uwagę turystów spacerujących po plażach. W okresie kwitnienia wygląda wyjątkowo efektywnie, przy czym bywa porównywany do roślin śródziemnomorskich.

Mikołajek nadmorski pełni ważną funkcję w ochronie nadmorskich siedlisk. Jego korzenie wiążą luźny piasek i pomagają stabilizować wydmy. Dzięki temu ograniczana jest erozja powodowana przez wiatr. To jeden z powodów, dla których wydmy są objęte ochroną i nie wolno po nich swobodnie chodzić poza wyznaczonymi ścieżkami. Uszkodzenie nawet jednej rośliny, która jest tak rzadka w Polsce, może przyspieszyć degradację całego siedliska. Obecność mikołajka nadmorskiego świadczy o dobrej kondycji naturalnych wydm. Tam, gdzie roślina zanika, często można zaobserwować pogarszający się stan całego nadmorskiego ekosystemu.

Znalezienie mikołajka nadmorskiego na wyjeździe nad Morze Bałtyckie jest możliwe, ale trzeba mieć trochę szczęścia albo wiedzieć, gdzie szukać. Roślina nie rośnie bezpośrednio na plażach, gdzie dużo jest turystów, choć czasem można ją zobaczyć w okolicach ścieżek. Najłatwiej jest ją jednak znaleźć na chronionych odcinkach wydm, szczególnie w parkach krajobrazowych i rezerwatach przyrody.

Źródła: hub.pl, npk.org.pl, medianauka.pl