Zaskakująca ryjówka malutka. Jak wygląda życie najmniejszego ssaka w Polsce?

Ryjówka malutka (Sorex minutus) jest najmniejszym ssakiem występującym w Polsce. Dorosły osobnik osiąga zaledwie od 4 do 6,5 cm długości ciała, a jego waga to 3-7 gramów. Dla wielu osób ryjówka wygląda jak mała mysz, ale należy ona do ryjówkokształtnych, czyli do zupełnie innej grupy zwierząt. Charakterystyczny, wydłużony ryjek oraz drobne oczy od razu zdradzają, że mamy do czynienia z wysoko wyspecjalizowanym łowcą bezkręgowców.

Choć wymiary ryjówki są niezwykle małe, to jej organizm cały czas pracuje na najwyższych obrotach. Serce najmniejszego ssaka w Polsce może bić nawet kilkaset razy na minutę, a tempo metabolizmu należy do największych w całym świecie ssaków. To właśnie dlatego ryjówka musi regularnie zdobywać pokarm i praktycznie nie może sobie pozwolić na dłuższy odpoczynek.

Najbardziej charakterystycznym elementem wyglądu ryjówki jest jej długi, ruchliwy ryjek pokryty włosami czuciowymi. Zwierzę wykorzystuje go do badania otoczenia i wyszukiwania zdobyczy ukrytej w ściółce i mchu. Grzbiet ryjówki jest zwykle brunatno-szary lub wpada w kasztanowy kolor. Brzuch natomiast jest wyraźnie jaśniejszy. Przejście między obiema barwami jest łagodne i nie ma wyraźnej granicy.

Ogon ryjówki malutkiej jest stosunkowo długi i może mieć od 3,2 do 4,4 cm. Futro jest gęste i krótkie, co pomaga drobnemu ssakowi w utrzymaniu ciepła. Małe uszy są niemal niewidoczne pod sierścią. Również oczy są wyjątkowo małe, ponieważ wzrok nie jest najważniejszym zmysłem ryjówki. Znacznie lepiej rozwinięty jest dotyk i węch.

Ryjówka malutka występuje niemal w całej Polsce. Można ją spotkać zarówno na nizinach, jak i w górach. Preferuje wilgotne środowiska, takie jak podmokłe lasy, torfowiska, wilgotne łąki oraz obrzeża bagien. Często ukrywa się w ściółce leśnej, między korzeniami i w gęstej roślinności.

Co ciekawe, zimą potrafi pojawiać się również w pobliżu ludzkich zabudowań. Szuka wtedy miejsc osłoniętych przed mrozem oraz z łatwo dostępnym pokarmem. Ważne jest również to, że ryjówka malutka nie kopie własnych nor. Zamiast tego korzysta z tuneli wykonanych przez myszy, norniki i krety.

Ryjówka malutka jest drapieżnikiem. Żywi się drobnymi bezkręgowcami, czyli wszelkiego rodzaju larwami, pająkami, owadami, dżdżownicami oraz innymi organizmami żyjącymi w ściółce. Pokarm musi być wysokokaloryczny, ponieważ organizm ryjówki zużywa ogromne ilości energii. To niezwykły aspekt biologii tego gatunku. Ryjówka potrafi zjadać dziennie ilość pokarmu znacznie większą od jej masy ciała. Bez regularnego pożywienia nie przetrwa jednego dnia. Dla tak małego organizmu każdy spadek temperatury i krótka przerwa w polowaniu stanowią ogromne zagrożenie.

W przeciwieństwie do wielu małych ssaków ryjówka malutka nie hibernuje. Jest aktywna przez cały rok, zarówno w dzień, jak i w nocy. Nawet zimą musi stale poszukiwać pokarmu, ponieważ nie magazynuje dużych zapasów tłuszczu. U tego gatunku występuje jednak tzw. zjawisko Dehnela lub fenomen Dehnela. Organizm ryjówki zmniejsza zimą część narządów (w tym mózgu) i fragmentów czaszki, by ograniczyć zużycie energii. Wiosną ciało ponownie się powiększa. To jedna z najbardziej fascynujących strategii przetrwania spotykanych u europejskich ssaków.

Jednak życie najmniejszego ssaka w Polsce jest krótkie i wyjątkowo intensywne. Ryjówka malutka żyje zwykle do 1,5 roku. W tym czasie musi znaleźć terytorium, przetrwać zimę, niemal nieustannie żerować i wydać potomstwo. Okres rozrodu przypada na wiosnę i lato. Samica może wydać kilka młodych w jednym miocie, a ciąża trwa niespełna miesiąc.

Ryjówka malutka oraz powszechniejsza ryjówka aksamitna to jedne z nielicznych jadowitych ssaków. Jad produkowany w ślinie tych drobnych zwierząt pozwala im polować na stworzenia większe od nich, takie jak np. dżdżownice. Dla ludzi jednak nie stanowi zagrożenia, w przypadku ugryzienia może najwyżej dojść do miejscowego, krótkotrwałego bólu przypominającego użądlenie osy oraz delikatnego obrzęku.

Ryjówki są bardzo trudne do zaobserwowania w przyrodzie. Barwy kamuflujące, niewielkie rozmiary i tempo poruszania się sprawiają, że drobne ssaki skutecznie chowają się przed ludźmi. Czasem jednak zdarza się, że ryjówka się zgubi i przez przypadek wejdzie do domu. W takim przypadku trzeba ją delikatnie przenieść na zewnątrz. Ryjówka malutka jest ssakiem prawnie chronionym w Polsce. Dodatkowo jest stworzeniem pożytecznym, które ogranicza populacje owadów i ich larw, a więc pomaga w walce ze szkodnikami.

Źródła: hub.pl, encyklopedialesna.com, animalia.bio