Jak zmiana czasu wpływa na organizm? Podpowiadamy, jak załagodzić skutki

Zmiana czasu to ingerencja w naturalny rytm biologiczny człowieka. Rytm dobowy jest regulowany przez wewnętrzny zegar biologiczny zlokalizowany w podwzgórzu, czyli u podstawy czaszki. Podwzgórze stanowi część międzymózgowia. Ta niewielka struktura o masie ok. 4-5 g, to odpowiada za kluczowe funkcje życiowe, takie jak sen, termoregulacja, uczucie głodu i sytości. Jednocześnie jest ona dostosowana do cyklu światła i ciemności.

Przestawienie zegarka o godzinę powoduje rozregulowanie tego systemu. Organizm funkcjonuje według starego czasu, a w efekcie pojawia się coś na kształt łagodnego jet lagu, mimo że pozostajemy w swojej strefie czasowej. Największe znaczenie ma tu melatonina, której wydzielanie zależy od ilości światła. Zmiana rytmu dobowego może zaburzyć jej produkcję, co bezpośrednio wpływa na jakość snu i regenerację organizmu.

Zmiana czasu bardzo często prowadzi do problemów ze snem. Większości osób wystarczy kilka dni do tygodnia, żeby przyzwyczaić się do nowego rytmu. Jednak jest też dużo ludzi, którzy potrzebują nawet kilku miesięcy, żeby zacząć z powrotem normalnie funkcjonować. Wśród najczęstszych problemów związanych ze zmianą czasu na letni są trudności z zasypianiem, wcześniejsze wybudzanie się lub silne uczucie zmęczenia mimo pozornie odpowiedniego snu.

Zaburzenia snu wynikające ze zmiany czasu przekładają się na funkcjonowanie całego organizmu. Pojawiają się trudności z koncentracją, pamięcią i zdolnością podejmowania decyzji. U niektórych osób występuje większa drażliwość, pogorszenie samopoczucia, a także uczucie niepokoju.

Badania naukowe przeprowadzone w 2018 roku przez Alberta Prats-Uribe wskazują, że zmiana czasu ma istotny wpływ na zdrowie człowieka. W pierwszych dniach po przestawieniu zegarków na czas letni obserwuje się wzrost wypadków samochodowych, co jest bezpośrednio związane z osłabioną koncentracją i samopoczuciem. Istnieją również dane wskazujące na zwiększone ryzyko wystąpienia lub nasilenia problemów sercowo-naczyniowych. Po zmianie czasu z zimowego na letni notuje się o ok. 450 dodatkowych pacjentów wymagających nagłej pomocy. Wynika to z nagłego zaburzenia rytmu dobowego oraz stresu fizjologicznego.

Przeczytaj też: Zmiana czasu w 2026 roku po raz ostatni? Jest projekt ustawy

Jednak nie każdy odczuwa to jednakowo. Na negatywne skutki zmiany czasu na letni najbardziej narażone są dzieci i młodzież oraz osoby starsze, chore i z osłabioną odpornością. Efekty są zauważalne w pracy i szkole. Obniżona koncentracja i pogorszenie pamięci oznacza mniejszą wydajność i trudność z przyswajaniem materiału.

Adaptację do zmiany czasu można sobie ułatwić poprzez stopniowe dostosowywanie rytmu dnia. Warto zacząć 6-7 dni przed przestawieniem zegarków. Wystarczy każdego dnia kłaść się spać o 10 minut wcześniej. Tym sposobem uda się nieco załagodzić skutki zmiany rytmu dobowego bez gwałtownego przeskoku o godzinę.

W dbaniu o higienę snu, a więc jego jakość, pomaga unikanie ekranów emitujących niebieskie światło godzinę przed snem. Warto też zrezygnować z kofeiny i ciężkostrawnych posiłków na wieczór.

Problemem jest również światło dzienne. Wiosną wieczory dłużej są jasne, a ekspozycja na światło przed snem hamuje wydzielanie melatoniny. Dlatego dobrym pomysłem jest zaciemnienie sypialni przed snem. W ten sposób organizm dostaje wyraźny sygnał, że dzień dobiegł końca i pora szykować się do snu.

Źródła: hub.pl, naukawpolsce.pl, ora.ox.ac.uk