Mało znana, a niebezpieczna. Przypomina barszcz Sosnowskiego

Barszcz Sosnowskiego to niebezpieczna roślina, która jest już dobrze znana ze względu na Zagrożenie dla zdrowia ludzi. Niewiele osób wie jednak o jej krewniaku, nazywanym barszczem Mantegazziego (Heracleum mantegazzianum). Na niego również warto zwrócić uwagę - podpowiadamy, jak go rozpoznać i uniknąć bolesnego poparzenia. Gdzie rośnie ten inwazyjny gatunek w Polsce?

Barszcz Mantegazziego naturalnie występuje w rejonie Kaukazu oraz Azji Zachodniej. Początkowo wykorzystywany był w rolnictwie jako roślina paszowa. Z czasem jednak zaczął się rozprzestrzeniać, a dzisiaj stanowi prawdziwe zagrożenie dla rodzimych ekosystemów, a także ludzi. Oto szkodliwa obecność barszczu Mantegazziego w Polsce.

Barszcz Mantegazziego to gatunek inwazyjny, które jest popularny w polskim krajobrazie. Miejsca występowania w Polsce znajdują się terenach ruderalnych i półnaturalnych - można go spotkać na obrzeżach pól uprawnych, dróg i linii kolejowych, a także w pobliżu wysypisk śmieci, budynków, rowów melioracyjnych. Występowanie barszczu obejmuje również łąki i okolice jezior czy rzek. Barszcz Mantegazziego naturalnie radzi sobie w różnych warunkach, przez co może rosnąć w środowiskach suchych i wilgotnych, w miejscach zacienionych albo słonecznych. Ta niebezpieczna roślina barszcz może też się pojawiać pojedynczo albo rosnąć w dużych skupiskach.

Zobacz także: Polskie Drzewo Roku 2025 wybrane. Został nim 110-letni wiąz szypułkowy

Jakie jest oddziaływanie barszczu Mantegazziego? Roślina ta w swoich tkankach zawiera niebezpieczne związki chemiczne, zwane furanokumarynami. To właśnie przez nie barszcz Mantegazziego i barszcz Sosnowskiego są tak niebezpieczne dla ludzi. Liście barszczu mają działanie fototoksyczne, które pod wpływem promieniowania UV mogą powodować poparzenia barszczem, porównywalne do oparzeń spowodowanych wrzątkiem. To rośliny, które niebezpieczne są przez cały rok, ale szczególnie latem podczas kwitnienia i tworzenia owoców powodują najsilniejsze oparzenia spowodowane kontaktem z nią. Co więcej, przypadek poparzeń barszczem to nie jedyne zagrożenie, ponieważ toksyczne substancje mogą unosić się w powietrzu w ich pobliżu, a przez to wywoływać reakcje skórne nawet na odległość. Zdarza się, że barszcz Mantegazziego stanowi również zagrożenie dla zwierząt hodowlanych. Właśnie dlatego warto wiedzieć, jak rozpoznać tę roślinę, aby nie znaleźć się w jej pobliżu.

Barszcz Mantegazziego, tak jak inne gatunki barszczy jest podobny do barszczu Sosnowskiego heracleum sosnowskyi. Obie rośliny poznamy przede wszystkim po pokaźnych rozmiarach. To jedne z największych roślin zielnych na świecie - średnio osiągają wysokość ok. 3 metrów, ale w sprzyjających warunkach mogą dorastać nawet do 4-5 metrów wysokości. Ich dolne liście i łodygi są bardzo duże i mogą dorastać nawet do 2 m długości.

W przypadku obu gatunków łodyga jest okrągła, długa i bruzdowana. Jej powierzchnia może być pokryta fioletowymi plamkami. Średnica u podstawy może osiągać od 5 do nawet 12 cm. Kwiaty pojawiają się zazwyczaj w 2-3 roku życia rośliny albo później. Są one duże, wypukłe i składają się zwykle z jednego głównego baldachu, którego średnica może osiągać 30-80 cm oraz kilkudziesięciu mniejszych. Barszcz Mantegazziego heracleum ma kwiaty białe lub różowate, które wydzielają także charakterystyczny zapach, porównywalny do zapachu siana.

Rośliny najłatwiej odróżnimy za pomocą kształtu liści. Gatunki podobne: barszcz Sosnowskiego są słabiej podzielone oraz mają tępe odcinki. Z kolei szczytowy listek jest bardziej zaokrąglony i szerszy. Barszcz Mantegazziego ma z kolei bardziej smukłe liście potrójnie pierzastodzielne, które mają mocniej zaostrzone końcówki.

Kolejną ważną różnicą są owoce tych roślin. W obu przypadkach są to rozłupnie, które rozpadają się na dwie płaskie rozłupki. Jednak w przypadku bluszczu Sosnowskiego ich długość może wynosić od 9 do 12 mm, a u barszczu Mantegazziego są dłuższe i zwykle przekraczają długość 10 mm.

Metody zwalczania barszczu opierają się na koszeniu, opryskach, a także spasania barszczu Mantegazziego heracleum kozami i owcami, jak również stosowania chemicznych środków ochrony roślin. Opracowywane strategie zwalczania w postaci koszenia są skuteczne, ale wpływają na stymulację trujących metabolitów, negatywnie wpływających na zdrowie człowieka. Doświadczenia dotyczące barszczu, a przede wszystkim jego zwalczania opierają się na wstrzykiwaniu w niego herbicydów lub wyrywaniu z ziemi. Dlaczego ten gatunek obcy stanowi zagrożenie dla zwierząt hodowlanych?

Szczególnie barszcz Mantegazziego heracleum szkodzi zwierzętom hodowlanym i domowym, których wymiona lub okolice nosa, są narażone na oparzenia spowodowane kontaktem z tą rośliną. Liście barszczu również są realnym niebezpieczeństwem dla zwierząt, ponieważ ich spożycie wywołuje spożycie dojrzałych, surowych liści barszczu Mantegazziego może wywołać negatywne skutki zdrowotne. Jak więc powstrzymać ten inwazyjny gatunek w Polsce? Heracleum mantegazzianum wymaga kontroli i monitorowania, co wpłynie na zmniejszenie zagrożenia dla siedlisk przyrodniczych, ale również poprawi wzrost gatunków roślin ekosystemów Polski i Europy. Populacja barszczy wymaga więc realnego podjęcia działań, które mają na celu zapobieganie dalszemu rozprzestrzenianiu się tego gatunku oraz ochrona siedlisk rodzimych roślin i zwierząt.

Źródło: aerisfuturo.pl