Jeziora, których nigdy nie skuwa lód. Przykłady ze świata i z Polski

W najbardziej suchych rejonach Antarktydy znajduje się jezioro, które stało się klasycznym przykładem ekstremalnej odporności na mróz. Don Juan Pond w Dolinie Wright ma zaledwie kilkaset metrów długości, ale jego wody zawierają jedną z najwyższych koncentracji soli na Ziemi - stężenie chlorku wapnia przekracza tam 40 proc., co obniża temperaturę krzepnięcia do poziomu umożliwiającego zachowanie płynności nawet przy -50°C. Badacze, którzy analizują ten zbiornik od ponad pół wieku, podkreślają, że wyjątkowy skład chemiczny pozwala lepiej zrozumieć funkcjonowanie mikroorganizmów w warunkach skrajnego odwodnienia i zimna. Jednocześnie jezioro stało się ważnym punktem odniesienia w astrobiologii, ponieważ jego środowisko przypomina modele hipotetycznych jezior bogatych w sole, które mogły istnieć na Marsie.

Mechanizm utrzymywania płynnej wody może wynikać także z samej skali i dynamiki zbiornika, czego przykładem jest Issyk Kul w północno-wschodnim Kirgistanie. To śródgórskie jezioro o powierzchni przekraczającej 6200 km² i głębokości dochodzącej do około 660 metrów, otoczone pasmami Tienszanu, ma lekko słonawą wodę i intensywną cyrkulację, która zapobiega powstawaniu trwałej pokrywy lodowej. Dane z obserwacji satelitarnych pokazują, że nawet przy długotrwałych zimach tafla zamarza jedynie w osłoniętych zatokach, podczas gdy otwarte wody pozostają wolne od lodu przez cały sezon. Kluczowe znaczenie ma tu kumulacja ciepła w głębszych warstwach i nieustanny ruch wody, które stabilizują temperaturę, sprawiając, że pełne zamarznięcie jest zjawiskiem rzadkim i uzależnionym od ekstremalnych anomalii pogodowych.

Przeczytaj też: Wyjątkowe znalezisko w jeziorze. Leżały pod wodą od średniowiecza

Inny rodzaj odporności na mróz wiąże się z bezpośrednim ogrzewaniem geotermalnym, co najlepiej widać w Boiling Lake na karaibskiej Dominice. To kraterowe jezioro, zasilane wodą opadową i drobnymi ciekami, jest podgrzewane od spodu przez aktywny system wulkaniczny, który utrzymuje temperaturę wody na poziomie 80-90°C przy brzegach. Ciepłe gazy, które przenikają przez szczeliny skalne, wywołują stałe parowanie i zmiany poziomu wody, a tafla jeziora nigdy nie zbliża się do punktu zamarzania.

W Polsce najbardziej rozpoznawalny przykład jezior, które przez całą zimę zachowują płynną powierzchnię, znajduje się w rejonie Konina. To kompleks akwenów włączony w system chłodzenia dwóch dużych elektrowni. Jeziora Gosławskie, Pątnowskie, Mikorzyńskie, Ślesińskie i Licheńskie, połączone siecią kanałów, tworzą fragment jednego z najdłuższych polskich szlaków wodnych - Wielkiej Pętli Wielkopolski. Zimą ciepła woda powracająca z bloków energetycznych utrzymuje temperaturę powierzchni z reguły powyżej 7-8°C, dzięki czemu nie dochodzi tu do powstawania stabilnej pokrywy lodowej nawet przy kilkudniowych falach mrozu. Taki układ sprzyja dużej liczbie ptaków wodnych i przyciąga wędkarzy, jednak jednocześnie wymaga przestrzegania zasad bezpieczeństwa charakterystycznych dla akwenów technicznych.

Przeczytaj też: To najbardziej przejrzyste jezioro w Polsce. Jest tylko jeden mankament

Najbardziej szczegółowo monitorowanym zbiornikiem w tym systemie pozostaje Jezioro Gosławskie, od lat pełniące funkcję elementu chłodzenia elektrowni Pątnów i Konin. Pomiary prowadzone przez regionalne służby wskazują, że w wyniku dopływu ciepłej wody temperatura jeziora rośnie zimą o nawet kilkanaście stopni względem naturalnego tła, co całkowicie eliminuje proces powstawania lodu. Taki stan wpływa na zachowanie ryb, które pozostają aktywne i żerują przez całą zimę, co przekłada się na zmienioną strukturę gatunkową w porównaniu z typowymi jeziorami pojezierzy północnych.

W tym samym systemie hydrotechnicznym znajdują się także Jezioro Ślesińskie i Jezioro Licheńskie, które korzystają z dopływu ogrzanej wody przez Kanał Ślesiński. Brak lodu umożliwia całoroczne funkcjonowanie lokalnej mariny i wydłuża sezon sportów wodnych, jednocześnie wymagając większej kontroli ruchu jednostek pływających w okresach o obniżonej widoczności i silniejszych wiatrach. Jezioro Licheńskie jest dodatkowo jednym z najcieplejszych naturalnych zbiorników w Polsce - w sezonie letnim temperatura wody często przekracza 24°C, a w niektórych latach dochodzi do około 30-33°C.

Źródła: radiopoznan.fm, wielkopolska.travel