Niezwykła formacja skalna. Jak powstały Organy Wielisławskie?

Organy Wielisławskie znajdują się w miejscowości Sędziszowa, u podnóża wzniesienia Wielisławka na Pogórzu Kaczawskim. To jeden z najbardziej rozpoznawalnych punktów Krainy Wygasłych Wulkanów. Ten region stanowi geologiczną mapę dawnej aktywności wulkanicznej na terenie Polski. Znajdują się na początku ścieżki przyrodniczo-geologicznej "Wokół Wielisławki", która ma ok. 3,1 km długości i prowadzi na szczyt Wielisławki (375 m n.p.m.).

Formacja została odsłonięta w dawnym kamieniołomie. Dziś Organy Wielisławskie są chronione jako pomnik przyrody nieożywionej i stanowią ważne stanowisko geologiczne o powierzchni ok. 0,5 ha. Nazwa tej formacji pochodzi od pionowych i ukośnych kolumn przypominających piszczałki organów.

Historia tego miejsca sięga okresu permu, czyli wymaga cofnięcia się w czasie o ponad 270 milionów lat. Wtedy właśnie obszar dzisiejszego Dolnego Śląska był aktywny wulkanicznie. Organy Wielisławskie powstały z lawy ryolitowej, czyli skały bogatej w krzemionkę. Stygnąca w kominie wulkanicznym magma zaczęła pękać, tworząc ciosy słupowe, nazywane też ciosami wulkanicznymi. Są to setki regularnych, cztero oraz pięciokątnych kolumn o średnicy ok. 20-30 cm.

Układ słupów nie jest jednolity. W północnej części są one ustawione pionowo, a na południu stopniowo przechodzą w układ poziomy. To bezpośredni dowód na to, że lawa tworzyła kopułę wulkaniczną i stygła w różnych warunkach przestrzennych. Ta zmienność układu sprawia, że Organy Wielisławskie w Krainie Wygasłych Wulkanów są cenne dla nauki. Znakomicie ukazują dynamikę procesów wulkanicznych, które w tym miejscu w pewnym sensie zostały zatrzymane w czasie.

Organy Wielisławskie zostały uznane za pomnik przyrody w 1965 roku. Dziś pełnią funkcję ważnego geopunktu edukacyjnego. To znakomite miejsce, by lepiej zrozumieć działalność wulkaniczną. Proces powstawania skał jest wyraźnie widoczny. Dodatkowo malownicza okolica sprawia, że Organy Wielisławskie są popularną atrakcją turystyczną.

W tym miejscu widoczna jest też historia działalności człowieka. Od XVI do XVIII wieku prowadzono tu intensywne prace górnicze związane z wydobyciem rud polimetalicznych. Pozostałością po nich są sztolnie, hałdy i zapadliska. Najdłuższa sztolnia ma ok. 100 m długości.

Natomiast na szczycie Wielisławki w przeszłości znajdował się średniowieczny gród, później zastąpiony przez zamek. Niestety w XV wieku uległ on zniszczeniu i pozostały po nim jedynie fragmenty ziemnych umocnień.

Źródła: hub.pl, dolnyslask.travel